Αισθητική & οπτική ρύπανση των πόλεων

0
1355

Του Αθανάσιου Κάππα, Civil & Traffic Eng.

Το να μιλούμε στην Ελλάδα σήμερα για «οπτική ρύπανση» σηματοδοτεί ένα καίριο πλήγμα σε αυτή την αδιάκοπη σχέση, μια ρήξη που όμοιά της δεν έχει ιστορικά συντελεσθεί ξανά. Αν η θέα ενός τοπίου αποτελεί το αναγκαίο οπτικό ερέθισμα διά του οποίου η φύση γίνεται αντιληπτή, «αποκαλύπτεται» στον αισθητό κόσμο του ανθρώπου· αν κάθε τοπίο από μόνο του συνιστά το αποτύπωμα της φύσης στην ψυχή μας, τότε αναμφίβολα βρισκόμαστε μπροστά στην τρομακτική διαπίστωση ότι η οπτική ρύπανση του περιβάλλοντος δεν είναι παρά η κατάλυση ετούτου του δεσμού και η επισφράγιση της απώλειας της «οδού» που αδιάκοπα πορευτήκαμε για να βιώσουμε τη φύση, να αντλήσουμε από τις ομορφιές της, να υπάρξουμε με αυτήν με σοφή ισορροπία, να γίνουμε καλύτεροι εμπνεόμενοι από το κάλλος και τους νόμους της.
Με τον όρο «οπτική ρύπανση» νοείται κάθε μορφή διατάραξης ή προσβολής της περιβαλλοντικής αισθητικής. Αυτό το είδος ρύπανσης είναι δυνατό να εκδηλωθεί σε κάθε ειδικότερο στοιχείο του περιβάλλοντος, τόσο στον χώρο του φυσικού περιβάλλοντος, κυρίως υπό την έννοια της βλάβης ή διατάραξης του τοπίου, όσο και στο ανθρωπογενές περιβάλλον, είτε πρόκειται για πολιτιστικό περιβάλλον είτε για οικιστικό.
Σε κάθε περίπτωση, ως οπτική ρύπανση γίνεται δεκτή κάθε ορατή αποτύπωση περιβαλλοντικής βλάβης ή υποβάθμισης στον υλικό, αισθητό κόσμο.
Σε αντίθεση με τις λοιπές μορφές ρύπανσης, οι οποίες έχουν άμεσες επιπτώσεις στην υγεία και την αρμονική ανάπτυξη του ανθρωπίνου σώματος, η οπτική ρύπανση επιδρά κυρίως στον ψυχισμό του ατόμου. Δεν αποκλείεται, ωστόσο, να παρατηρηθούν εξαιτίας της οπτικής ρύπανσης ακόμα και φαινόμενα επιβαρυντικά της υγείας του σώματος, όπως έντονοι πονοκέφαλοι, ζαλάδες, αδυναμία συγκέντρωσης, νεύρα, σωρευμένο άγχος, πόνοι στα μάτια, ανάλογα με τις ειδικότερες μορφές εκδήλωσής της.


Η οπτική ρύπανση σχετίζεται με την αισθητική. Ό,τι βλέπεις σε επηρεάζει. Υπάρχει τεράστια διαφορά στο να βλέπει κάποιος την εξοχή ή τη θάλασσα από το να βλέπει το τσιμέντο και τον τοίχο μιας πολυκατοικίας. Έντονη οπτική ρύπανση έχουμε σε όλες σχεδόν τις μεγαλουπόλεις και τις βιομηχανικές περιοχές. Από έρευνες ψυχολόγων, έχουν σχετιστεί ακόμη και τα χρώματα που βλέπει κάποιος με τον ψυχισμό του. Όταν βλέπεις μπλε και πράσινο, χαλαρώνεις, ηρεμείς. Όταν βλέπεις σκούρα χρώματα όπως γκρι, σταχτί, μαύρο, επηρεάζεται αρνητικά η ψυχολογία σου. Σε κουράζουν. Είναι δύσκολο να αποδειχθεί ότι η οπτική ρύπανση προκαλεί κατάθλιψη, αλλά δεν μπορούμε να πούμε ότι δεν προκαλεί. Σίγουρα πάντως συμβάλλει. Όπως συμβάλλει και στην αύξηση του στρες, του άγχους και της κούρασης. Υπάρχει και θέμα ασφάλειας. Όταν δίπλα στο φανάρι που είναι έντονο κόκκινο για να το προσέχει ο πολίτης υπάρχουν πενήντα κατακόκκινες υπερδιπλάσιες ταμπέλες, τι θα προσέξει ο πολίτης;
Το απαραίτητο ερέθισμα, δυνάμει του οποίου η οπτική ρύπανση καθιστάται αισθητή, αφορά ένα σύνολο οπτικών μηνυμάτων τα οποία γίνονται αντιληπτά από τον ψυχικό και συναισθηματικό κόσμο του ανθρώπου ως προσβολή και υποβάθμιση του αισθητού κόσμου που τον περιβάλλει και της διαμορφωμένης αντίληψής του περί αισθητικής.
Θεμελιώδους, επομένως, σημασίας κριτήριο, προκειμένου να προσδιορίσουμε αν σε συγκεκριμένη περίπτωση υφίσταται ή όχι οπτική ρύπανση, συνιστά ο εκ των προτέρων ορισμός του αισθητικά ωραίου και αποδεκτού στη συνείδηση των κοινωνών του περιβάλλοντος, τους οποίους η οπτική ρύπανση αφορά.
Σε επίπεδο φυσικού περιβάλλοντος, η οπτική ρύπανση εκδηλώνεται κυρίως ως συνέπεια της απαξίωσης και εγκατάλειψης της υπαίθρου και της γενικότερης έλλειψης ενδιαφέροντος και αποτελεσματικών πολιτικών για την προστασία και διατήρηση της φύσης.


Σημαντικότερες εστίες οπτικής ρύπανσης στη φύση συνιστούν οι διάφορες μορφές προσβολής του τοπίου, κυρίως δε σε περίπτωση καταστροφών του από πυρκαγιά, αποψίλωση και συναφείς αιτίες, θαλάσσιας ρύπανσης ή εκμετάλλευσης λατομικών και μεταλλευτικών χώρων, οπότε προκύπτει ανάγκη αποκατάστασης της περιοχής μετά τη βλάβη ή το πέρας της δραστηριότητας και επαναφοράς του τοπίου στην πρότερη κατάσταση.
Κάθε προσβολή του τοπίου -φυσικού ή ανθρωπογενούς- δύναται να γίνει αντιληπτή και ως ειδικότερη εκδήλωση οπτικής ρύπανσης, στον βαθμό που συνιστά υποβάθμιση ή και πλήρη λύση του αρμονικού και φυσικού ρυθμού ανάπτυξης και εξέλιξης, εν τέλει δε καταστροφή του φυσικού και οικιστικού χώρου ή στοιχείων που συνθέτουν και συναποτελούν την πολιτιστική και αρχιτεκτονική κληρονομιά του τόπου.
Υπό αυτή την έννοια, οι όροι «οπτική» και «αισθητική» ρύπανση γίνεται συχνά δεκτό ότι αλληλοκαλύπτονται, αφορώντας ταυτόσημες, κατά κανόνα, μορφές περιβαλλοντικής προσβολής. Η οπτική και αισθητική ρύπανση συνιστά κυρίως φαινόμενο του σύγχρονου τρόπου ζωής και αναπότρεπτο συνεπακόλουθο της ανισομερούς και αθρόας υπερσυγκέντρωσης πληθυσμών στις μεγαλουπόλεις, που είχε ως συνέπεια την υποβάθμιση της ποιότητας ζωής στα σύγχρονα αστικά και βιομηχανικά κέντρα, αλλά και τον μαρασμό και την εγκατάλειψη της υπαίθρου. Δεν απέχει πολύ από την πραγματικότητα να υποστηρίξουμε πως η οπτική ρύπανση είναι ένα «σημείο των καιρών», καθώς εμφανίζεται ως καινοφανές και άμεσο παρακολούθημα της εποχής μας.
Σταδιακά τα όμορφα τοπία της εξοχής, της θάλασσας και των δρυμών μαζί με τη «σχέση ζωής» του ανθρώπου της υπαίθρου με αυτά αντικαταστάθηκαν από τον «αυτο-περιορισμό» μας στο ατέλειωτο γκρίζο του τσιμέντου, σε μία καθημερινότητα που εξαντλείται στην ερμητική απομόνωση που δημιουργούν σειρές απρόσωπες από βουβές, μονότονες πολυκατοικίες.
Υπάρχουν λύσεις: Να βάλουμε πράσινο στις βεράντες μας. Να κρύψουμε τις κεραίες από τα μπαλκόνια και τα κουτιά των air-condition. Να φροντίζουμε να έχουμε καλή διακόσμηση με απλά πράγματα, η οποία όμως να συμφωνεί και με το περιβάλλον στο οποίο ζούμε. Όσον αφορά το κράτος, πρέπει άμεσα να προβεί στη δημιουργία χώρων πράσινου, σε καλύτερο πολεοδομικό σχεδιασμό και μείωση των διαφημιστικών πινακίδων, απλές σύντομες και χωρίς υψηλό κόστος λύσεις.

ΑΦΗΣΤΕ ΜΙΑ ΑΠΑΝΤΗΣΗ

Please enter your comment!
Please enter your name here