Οι απαρχές του ποδοσφαίρου στη Δράμα: Η «Δόξα», η «Ελπίς» και ο κόσμος τους

0
1329
Απόσπασμα από επιστολή της “Ελπίδος” (15.04.1946), υπογεγραμμένη από τους Δ. Μελισσινό και Δ. Τζήμα (ΓΑΚ Δράμας, ΑΒΕ 24-33).

Της Γεωργίας Μπακάλη

ΜΕΡΟΣ Β

Μολονότι, όταν άρχισε να διαδίδεται το ποδόσφαιρο, υποστηρικτές της ηθικής σημασίας του κλασικού αθλητισμού εξέφρασαν επιφυλάξεις για την παιδαγωγική του επίδραση, μέχρι τα τέλη της δεκαετίας του ’20 είχε σταδιακά κατακτήσει θριαμβευτικά την ελληνική κοινωνία και, χωρίς υπερβολή, ολοκληρωτικά τον κόσμο της Δράμας, όλες τις κοινωνικές τάξεις, όλες τις ηλικίες. Από διάφορες θέσεις, σχεδόν οι πάντες ασχολούνταν ενθουσιωδώς με αυτό. Συρμός. Κάθε γειτονιά και ποδοσφαιρική ομάδα. Σ’ αυτή τη διάδοση συνέβαλε τόσο η «Δόξα» όσο και η «Ελπίς». Ίδρυσαν, εκτός των επίσημων ομάδων τους, και ανεπίσημες μικρότερες ή αργότερα και αδελφές ομάδες («Δόξα» Α΄, Β΄και Γ’, «Δόξα» Σιταγρών, «Ελπίς» Β΄), διαχέοντας έτσι το άθλημα.

Το πώς έγινε γνωστή η μόδα του ποδοσφαίρου, που καταγοήτευσε τους πάντες στη Δράμα και μονοπώλησε τον Σύλλογο αξίζει να διερευνηθεί. Κατά αναλογία με ό,τι συνέβη στην Ευρώπη, όπου ήταν ένα άθλημα των αστικών κέντρων ελεγχόμενο από τις ελίτ της μεσαίας τάξης, έτσι και στη Δράμα, η τοπική ελίτ των εμπόρων και καπνεμπόρων, των επιστημόνων και υπαλλήλων, ανοιχτή σε νέες ιδέες, υποστήριξε το ποδόσφαιρο. Μέλη της αστικής τάξης (τα οποία συγκροτούσαν ήδη από τα τέλη του 19ου αι. τη μικρή —πλην όμως σφριγηλή―, ελληνική κοινότητα, πυρήνας της οποίας ήταν εξελιγμένοι Ηπειρώτες) έπαιξαν ρόλο στην πρόοδο και τον εκσυγχρονισμό της πόλης σε όλη τη διάρκεια του Μεσοπολέμου. Κάποια μέλη της συνδέθηκαν με τη «Δόξα» αλλά και την «Ελπίδα» (Γ. Αθανασιάδης, Αθ. Βαλάνης, Σ. Κωνσταντίνου, Ι. Πεντζίκης, Ι. Σιμόπουλος, Χρ. Μπρέσκας, Κ. Τζήμος, Δ. Στυλίδης). Συνεχίζοντας την παράδοση της πολυσχιδούς πολιτιστικής δράσης τους, το 1936-1937, εκατόν πενήντα μέλη του δραμινού αστικού κόσμου, μεταξύ των οποίων μέλη της πρώτης και δεύτερης γενιάς αστικών οικογενειών αλλά και νέα πρόσωπα, ίδρυσαν τη Μεγάλη Λέσχη, για να συμβάλουν στην πολιτιστική πρόοδο της πόλης.16

Το 1922 ιδρύθηκε ο Γυμναστικός Σύλλογος «Ελπίς», ενώ ως επίσημο σωματείο αναγνωρίστηκε το 1929. Μέλη και συνδρομητές ήταν έμποροι, επιστήμονες, επαγγελματίες, υπάλληλοι. Πρωτοστάτησαν οι: Ε. Πατίκας, Δ. Στυλίδης, Δ. Αναγνωσταράς, Γ. Τρακάκης, Μ. Χατζηδάκης και Π. Χριστόπουλος. Το πρώτο ιδρυτικό του Συλλόγου υπέγραψαν εξήντα εφτά φίλαθλοι.17 Από το 1929-1931 παρουσίασε αλματώδη πρόοδο, ίδρυσε τρεις ποδοσφαιρικές ομάδες και παιδικά τμήματα. Στην πρόοδο αυτή συνέβαλε ο γενικός αρχηγός του ποδοσφαιρικού τμήματος Κώστας Στυλίδης. Ο Σύλλογος διέθετε τα εξής τμήματα: αθλητικό, ποδοσφαιρικό, αθλητικών παιδιών, καλλιτεχνικό και ποδηλατικό, διέθετε ομάδα μπάσκετ, αν και δεν είχε σημειώσει μεγάλες προόδους, ενώ το 1939 ίδρυσε και παλαιστικό τμήμα.18 Εκτός από το ποδόσφαιρο, και η ποδηλασία, ήδη από τα τέλη του 19ου αι., αποτελούσε προνόμιο της αστικής τάξης, αν και στην Αθήνα η μόδα της είχε περάσει και άρχισαν να συστήνονται εκδρομικοί και φυσιολατρικοί σύλλογοι και να γίνεται τάση ο περιηγητισμός.

Αξίζει να σημειωθεί εδώ ότι και στη Δράμα υιοθετήθηκε η τάση αυτή. Το 1924 ιδρύθηκε η «Μορφωτική Συντροφιά Νέων Δράμας». Απέβλεπε «εις την διάπλασιν της σωματικής ομορφιάς των μελών της ιδρύουσα γυμναστήριον και αθλητικάς ομάδας, χορευτικάς συγκεντρώσεις και εκδρομάς εις τοπία αρχαιολογικά, ιστορικά και ρομαντικά».19 Κατόπιν, στις αρχές του 1930 ένας πυρήνας Δραμινών ίδρυσε τον «Όμιλο Εκδρομέων Δράμας».20 Σκοπός του Ομίλου να εντάξουν τη Δράμα στον χάρτη των «πεπολιτισμένων πόλεων» και να κινήσουν το ενδιαφέρον των ξένων! Είναι φορείς της τοπικής ελίτ που εργάστηκαν όχι μόνο για τον αθλητισμό αλλά και για την ανάδειξη της αρχαιολογίας,21 της ιστορίας, του πολιτισμού, ακόμη και για την τουριστική προβολή της πόλης, όπως διαβάζουμε στους σκοπούς του Ομίλου. Ακτιβισμός και διάθεση προβολής της Δράμας.

 

Ποδοσφαιρικός οργασμός

Εκτός από τις δύο ναυαρχίδες «Δόξα» και «Ελπίς», δεκάδες άλλες ποδοσφαιρικές ομάδες (επίσημες ή ανεπίσημες, πρώτες ή δεύτερες, μαθητικές και εφηβικές) θα δικαιολογούσαν τον τίτλο της ποδοσφαιρούπολης. Τόσο λαοφιλές ήταν το άθλημα. Η ίδρυση δεκάδων ομάδων στην πόλη ήταν ανάλογη της πληθυσμιακής εκτίναξής της. Εξελίχθηκε σε μια ποδοφαιρούπολη, και για τον λόγο ότι η Δράμα ήταν προσφυγούπολη. Οι πρόσφυγες εγκατεστημένοι περιμετρικά της πόλης στους νέους συνοικισμούς, μπορούσαν να αθλούνται σε ανοιχτούς χώρους. Αυτοί οι ανοιχτοί χώροι ήταν οι «αλάνες», διάσπαρτες τότε σ’ όλες τις πόλεις της χώρας, μέχρι τη δεκαετία του ’60, πριν αλωθούν από την πυκνή δόμηση που επέβαλε η αντιπαροχή. Οι αλάνες ήταν τα «γήπεδα» όπου τα παιδιά, στις λαϊκές συνοικίες, συχνά ανυπόδητα, κλωτσώντας ακόμη και αυτοσχέδιες πάνινες μπάλες, έπαιρναν το βάπτισμα του πυρός στα μυστικά του ποδοσφαίρου. Οι αλάνες υπήρξαν τότε τα εκκολαπτήρια απ’ όπου αναδύθηκαν όλοι οι ποδοσφαιριστές της χώρας, προβεβλημένοι αστέρες και μη. Το ποδόσφαιρο ως σπορ και ως θέαμα γινόταν μαζικότερο, κυρίαρχο στη λαϊκή κουλτούρα. Άλλωστε, δεν απαιτούσε κάποιο κόστος εγγραφής ή εξοπλισμού η συμμετοχή σε μια μικρή, ανεπίσημη ομάδα, που μάλλον συστηνόταν εύκολα και εκ των ενόντων, από παιδιά και νέους που συναγωνίζονταν σε αυτοσχέδια στάδια, ίσως, τα πρώτα χρόνια, και με αυτοσχέδιες μπάλες. Αντίθετα, στις επίσημες ομάδες και τα αναγνωρισμένα σωματεία οι διοικήσεις καλούσαν τα μέλη να συνεισφέρουν οικονομικά.

Η πληθώρα όμως αναγνωρισμένων σωματείων ζημίωνε το ποδόσφαιρο, όπως υποστήριζε ο Ε. Πατίκας, ένας από τους πρωτεργάτες του αθλητισμού. Γιατί αργά ή γρήγορα τα περισσότερα, χωρίς οικονομική ενίσχυση, θα διαλύονταν, δεν μπορούσαν όλες οι ομάδες να προσελκύσουν το ενδιαφέρον των φιλάθλων, και το σημαντικότερο, καταστρέφονταν τα ανεπίσημα σωματεία με τη μεγαλοδοξία της πρόωρης ανάδειξης.22

 

Ιδού ένας μακρύς κατάλογος ομάδων με βάση τα διαθέσιμα στοιχεία:

 

Γυμναστικοί Σύλλογοι:

-«Νίκη», (πρόεδρος Λάμπρος Καρυοφύλλης).

-«Κεραυνός» (αρχηγός Αθ. Τριανταφυλλίδης).

-«Ηρακλής» (Μιχαλάκος, Λαζάρου, Τρούγκας, Καβουρτζόγλου, Στεργιανός, Αγγελίδης, Μπουτακίδης, Δοξατινός, Σανιδάς, Κορλιάγκας, Βουγιούκας, Αμαξόπουλος, Σταυρίδης, Μάγρος, Σαζανίδης, Τατάρ, Κασάπης, Παπαδημητρίου, Κωνσταντινίδης, Μόσχου, Βεζιρτζόγλου, Μολώτας).

«Λόρδος Βύρων» (αρχηγός Ν. Ρουσάνογλου, Δ. Χασάπης, Φλ. Φλωρίδης, Γ. Μανωλόπουλος, Δ. Κακάλης, Αν. Τότσικας, Αν. Χιωτάκης, Δ. Τότσικας, Αν. Χασάπης).

 

Ομάδες:

-«Πανδραμαϊκός»

-«ΑΕΝΣ», ήταν το καμάρι του Σιδηροδρομικού Σταθμού. Ιδρύθηκε το 1931 από τους Μάνθο, Αχπαρίδη, Κόκκινο, Μπουρπουγιάννη. Παίκτες: Σαρίδης, Μούτσος, Σαμαράς, Πανταζής, Πουτουρίδης, Σεμερτζίδης, Πολύκαρπος, Δεμίρης, Κοκκινίδης, Σαραφίδης, Γιαννάκης.

-«Ολύμπια», (παίκτες: Βάρναλης, Μελίδης, Οικονομίδης, Μάγρας, Μόσχου, Βασιλειάδης, Μαγιάκης, Δοξατινός, Γουναρίδης, Χ. Βουγιαρίδης, Σ. Παλατίδης, Δ. Κωνσταντινίδης, Γ. Σαμαρτζίδης, Ν. Μπρέζας, Κ. Ιωαννίδης, Γ. Παναγιωτίδης, Σ. Σεϊτανίδης, Σ. Παπαδόπουλος, Γ, Βάντσης, Γρ. Παπαδόπουλος).

-«Άρης» (διοικητικό συμβούλιο: Γ. Παπαδόπουλος, Δ. Τζήμος, Π. Σεϊτανίδης, Κ. Κωτσιάνης, Μ. Πολυχρονιάδης, Σ. Κρασόπουλος, Γ. Τούσιου, Ν. Καραθάνος).

-«Άτλας» (παίκτες: Γ. Κρεωνίδης, Δ. Γκινάλης, Β. Βασιλειάδης, Ν. Σαζανίδης, Ν. Μάγρας, Γ. Σαμαράς, Β. Χαρίτος, Παπαβασιλείου, Φιζηράς).

-«Β΄Δόξα», «Γ΄Δόξα», «Β΄ Ελπίς», «Α’ Κεντρικού Ορφανοτροφείου», «Ερμής», «Άρης», «Ασπίς», «Απόλλων», «Εθνικός», «Λέων», «Μέγας Αλέξανδρος», «Αβέρωφ», «Ομάδα του Κεντρικού Ορφανοτροφείου», «Εργατικός Αστήρ», «Νίκη», «Αετός», «Ανατολή», «Βυζάντιο», «Φίλιπποι Δώδεκα Αποστόλων», «Ολυμπιακός», «Πρόσφυξ», «Νέα Κρώμνη», «Ερυθρός Σταυρός», «Αυγερινός», «Ακρίτας», «Αρτζήφ».

-«Μαθητικός Αστήρ» (παίκτες: Νέδης, Παπαδημητρίου, Εμμανουηλίδης, Δήμου, Βαδράτσικας, Αφοί Μαλαμή, Παλατίδης, Μπακάλμαπσης, Βαΐτσης, Δ. Παπαδημητρίου).

-«Γυμνάσιο», «Εφηβικός Αστήρ Στενημαχιτών».

 

Περιφερειακές ομάδες:

«Ερμής» και «Νίκη» Νικηφόρου, «Απόλλων» Σιταγρών, «Ελπίς», «Ηρακλής» και «Ιάσων» Προσοτσάνης, «Ηρακλής» Αδριανής, «Αγροτικός Αστήρ» Καλλιφύτου, «Εργατικός Αστέρας» και «Άμιλλα» Τσατάλτζας, «Φίλιπποι» Δοξάτου, Αθλητικός Σύλλογος «Μαίανδρος» Κυργίων.

Εύκολα διακρίνει κανείς τις ομάδες των προσφύγων, τα ονόματα των οποίων λειτουργούσαν ως φορείς μνήμης του μικρασιατικού ή ποντιακού χώρου ακόμη και ενός υπερτοπικού («Ανατολή»), που αγκάλιαζε όλη την εγγύς Ανατολή. Μια προσπάθεια να διατηρηθεί μέσω της ομάδας η ιδιαίτερη προσφυγική ταυτότητα, όπως συνέβαινε με τα ονόματα των διαφόρων προσφυγικών συλλόγων, συνοικισμών ή πολλών οδών. Ωστόσο, η περίπτωση των δραμινών προσφυγικών ομάδων διέφερε από εκείνη της Θεσσαλονίκης ή των Αθηνών. Τόσο στην Κωνσταντινούπολη όσο και στη Σμύρνη είχαν ιδρυθεί αθλητικά σωματεία που μεταφυτεύτηκαν στις νέες πατρίδες («Πανιώνιος», «Απόλλων») ή διάφορα συνοικιακά προσφυγικά σωματεία συγχωνεύτηκαν ιδρύοντας συνενωτικά σχήματα (ΠΑΟΚ).23 Στη Δράμα δεν φαίνεται να υπήρξε ανάλογη πρακτική. Εδώ προϋπήρχαν οι δύο ομάδες του γηγενούς αστικού κόσμου της Δράμας. Αλλά και οι εγκατασταθέντες στην πόλη πρόσφυγες, προερχόμενοι από μικρά αστικά κέντρα και χωριά, ως επί το πλείστον, χωρίς το πρόσημο του κοσμοπολιτισμού και της εξελιγμένης αθλητικής κουλτούρας της Πόλης ή της Σμύρνης, συνέστησαν εδώ ομάδες, μιμούμενοι την πρακτική της «Δόξας» και της «Ελπίδος». Επιπλέον, με την ένταξη των προσφύγων στον αστικό κορμό, η κοινωνική διαστρωμάτωση της πόλης, που γινόταν σαφέστερη με τη διεύρυνση της εργατικής τάξης, βρήκε την έκφρασή της και στο ποδόσφαιρο, όπως φαίνεται από την ίδρυση της ομάδας «Εργατικός Αστήρ».

 

Ο φίλαθλος Στρατηγός και το «περίλαμπρον Στάδιον της Δόξης»

Στο δυτικό άκρο της πόλης, στις παρυφές της τότε ελληνικής κοινότητας, στην ονομαζόμενη οδό Προσωτσάνης, σε ένα οικόπεδο που ανήκε στην Αεροπορική Άμυνα (το οποίο μίσθωνε ο Σύλλογος)24, στήθηκε το λίκνο του αθλητισμού στη Δράμα.

Υπήρχε εκεί, όπισθεν των καπναποθηκών της Ρεζή, ένας χώρος βρωμερότατος. Χάνδακες, χείμαρροι. Τόπος ένθα ο Δήμος και οι πέριξ συνοικίαι απέρριπτον από ετών πολλών τα σκουπίδια, τας ακαθαρσίας, τα χώματα […]. Διεκδικείτο δε η κυριότης του χώρου τούτου από διαφόρους.[…] Άλλος χώρος όμως δεν εφαίνετο να υπήρχε. Αυτός εκρίθη ο καταλληλότερος και λόγω θέσεως. […] Ουδείς υστέρησε τότε. Το Συμβούλιον ανέπτυξε ζωηρότατην δράσιν, το Κοινόν εβοήθησε διά συνδρομών και εκτάκτων εισφορών […] Ειργάσθησαν όλοι επί μήνας δια να γίνει το θαύμα και μεταβληθεί ο χώρος ούτος εις ό, τι αργότερον είδεν η Δράμα και με υπερηφάνειαν το ονόμασε «Το Στάδιον της Δόξης». Το αποτέλεσμα […] εκίνησε την προθυμίαν του κοινού και τον ζήλον όλων,25 ώστε εν συνεχεία να δημιουργηθούν τα απέραντα περιτοιχίσματα, κτίσματα ανάλογα, υπόστεγα, όργανα κλασικού αθλητισμού και στίβου […]

 

Υποσημειώσεις

16 Ιδρυτές της Μεγάλης Λέσχης ήταν έμποροι, καπνέμποροι, γιατροί, φαρμακοποιοί, δικηγόροι, επιστήμονες, μηχανικοί, διευθυντές Τραπεζών, υπάλληλοι κ.ά. Μεταξύ των μελών υπήρχαν και Εβραίοι. Φάρος, 15.01.1937.

17 Φάρος, 17.05.1937.

18 Πρωία, 28.& 29.06.1939. Ο συντάκτης ελαφρώς ειρωνικά σχολίαζε: «[…] αν όλα τα ποδοσφαιρικά σωματεία ιδρύσουν παλαιστικά τμήματα, ελπίζεται ότι οι προσεχείς αγώνες ποδοσφαίρου θα είναι αποκλειστικώς ποδοσφαιρικοί και ότι τα γήπεδα δεν θα μεταβάλλονται σε απέραντο… ριγκ!»

19 Θάρρος, 24.01.1925. Προεδρεύων σύμβουλος ήταν ο Κώστας Δρακόπουλος και γραμματέας ο Αχιλλέας Κωνσταντινίδης.

20 Το πρώτο συμβούλιο αποτελούσαν οι: Θ. Αθανασιάδης (πρόεδρος), Αχ. Βαγενάς (αρχηγός εκδρομών), Ι. Χριστίδης, Δ. Στυλίδης, Ν. Καραθάνος, Σ. Λεβεντίδης, Ι. Πεντζίκης, Γ. Στόγιας, Στ. Αναστασίου, Γ. Αθανασιάδης, Ν. Τογκουσίδης, Γ. Μπούμπουρας.

21 Το 1930, ο Θ. Αθανασιάδης είχε υποβάλει έκθεση στην Αρχαιολογική Εταιρεία, στην οποία τεκμηρίωνε την ύπαρξη χριστιανικής κατακόμβης σε ανταλλάξιμο κτήμα (στο οποίο είχε κτισθεί το επί της οδού Βενιζέλου ξενοδοχείο Εμπορικόν, ιδιοκτησίας Γ. Μπούμπουρα), και παρακείμενου σε αυτήν βυζαντινού ναού. Μάλιστα, ζητούσε να χαρακτηρισθεί η περιοχή ως αρχαιολογική και να απαλλοτριωθεί.

22 Ευρ. Πατίκας, “Ο αθλητισμός Α.Μ.&Θ.”, ΗΑΜΘ, 1 (1931) 185-186.

23 ΙΑΜΜ/ΑΕΒ.173, φ. 166, Πανθεσσαλονίκειος Αθλητικός Όμιλος Κωνσταντινουπολιτών προς Βενιζέλο (Υπόμνημα), Θεσσαλονίκη, 11.12.1929.

24 Η Αεροπορική Άμυνα με ένταλμά της προς την Εφορία Δράμας ζητούσε από τον Σύλλογο να παραδώσει το γήπεδο ή να το μισθώσει. Το Θάρρος (31.01.1927) εξέφρασε τη δυσαρέσκειά του για τη διαταγή αυτή, υπενθυμίζοντας ότι οι Δραμινοί συνεισέφεραν “μυριάκις περισσότερα” για την ενίσχυση του ταμείου της. Ο Σύλλογος κατέβαλλε προσπάθειες να εξαγοράσει το Στάδιο ή να πετύχει τη δωρεάν παραχώρησή του. Ας σημειωθεί ότι και ο Πανθεσσαλονίκειος Αθλητικός Όμιλος Κωνσταντινουπολιτών (ΠΑΟΚ) κατείχε, βάσει συμβολαίου, γήπεδο ιδιοκτησίας της Αεροπορικής Αμύνης. Βλ. ΙΑΜΜ/ΑΕΒ, φ. 166, ό.π.

25 Η εταιρεία ηλεκτροφωτισμού Βαδράτσικα-Δήμου-Αμπατζή χορηγούσε ευγενώς ηλεκτρικό ρεύμα για τις ανάγκες του γραφείου και του Σταδίου του Συλλόγου «άνευ ουδεμιάς αμοιβής» (Θάρρος, 29.06.1927). Το 1928 ηλεκτροδοτούσε και τα αποδυτήρια, γεγονός που «αποδείκνυε τρανώτατα ότι ο Σύλλογος «Δόξης» για της δράσεώς του κατόρθωσε να τύχει πλέον της αμερίστου υποστήρίξεως ολοκλήρου της κοινωνίας της πόλεως Δράμας» (Θάρρος, 08.03.1928).

 

Α’ μέρος εδώ

Γ’ μέρος εδώ

ΑΦΗΣΤΕ ΜΙΑ ΑΠΑΝΤΗΣΗ

Please enter your comment!
Please enter your name here