Σε κατανυκτικό κλίμα εισήλθε η Χριστιανοσύνη από χθες, μπαίνοντας στην Μεγάλη Εβδομάδα και τα Θεία Πάθη του Θεανθρώπου τα οποία εξελίσσονται μέχρι την Ανάστασή Του. Όπως κάθε χρόνο πλήθος πιστών στη Δράμα προσέρχεται στους ιερούς ναούς παρακολουθώντας τις ακολουθίες της Μ. Εβδομάδας που μέσα από το πένθος οδηγείται τελικά στο χαρμόσυνο μήνυμα της Ανάστασης. Το Άγιο Πάσχα είναι η μεγαλύτερη γιορτή της Χριστιανοσύνης, η οποία τόσο στην Δράμα όσο και στην υπόλοιπη Ελλάδα συνοδεύεται και από τις τοπικές παραδόσεις του λαού μας.
Η περίοδος αυτή στη Δράμα διανθίζεται δρώμενα που αρχίζουν πριν τη Μεγάλη Εβδομάδα, από το Σάββατο του Λαζάρου και άλλα που διαδραματίζονται το βράδυ της Ανάστασης και μετά από αυτήν.
Το κάψιμο του Ιούδα στην Χωριστή
Ένα ξεχωριστό πασχαλινό έθιμο διαδραματίζεται στην Χωριστή, το Μεγάλο Σάββατο την ώρα της Ανάστασης και τελείται ανελλιπώς για περισσότερο από 100 χρόνια, με μια μικρή διακοπή κατά την επταετία. Πρόκειται για το «κάψιμο του Ιούδα», ένα έθιμο που κρατά από τις μέρες της Τουρκοκρατίας. Τα παιδιά άλλα και οι μεγαλύτεροι, συνηθίζεται να φτιάχνουν το ομοίωμα του Ιούδα από άχυρα και να το τοποθετούν στο προαύλιο χώρο του ναού. Μόλις ο ιερέας ξεκινήσει να διαβάζει το σχετικό Ευαγγέλιο, ανάβουν τη φωτιά με τις Αναστάσιμες λαμπάδες καίγοντας το ομοίωμα του Ιούδα, δίνοντας ένα ιδιαίτερο χρώμα και συμβολισμό, στην Αναστάσιμη ακολουθία. Ενώ μόλις ολοκληρωθεί η καύση μερικοί κάτοικοι συνηθίζουν να παίρνουν μια χούφτα από τη συγκεκριμένη στάχτη την οποία ρίχνουν στα μνήματα.
Οι αυγομαχίες στον Ξηροπόταμο
Τη δεύτερη μέρα του Πάσχα, στη δημοτική κοινότητα Ξητοποτάμου του δήμου Δράμας, εδώ και πάρα πολλά χρόνια αναβιώνουν οι «αυγομαχίες». Μικροί και μεγάλοι κάτοικοι της περιοχής, με ιδιαίτερη φροντίδα παρουσιάζουν τα αυγά τους και ξεκινούν μια ιδιόμορφη μάχη τσουγκρίσματος. Νικητής είναι αυτός που θα έχει στην κατοχή του τα λιγότερα σπασμένα αυγά και άρα τα πιο δυνατά. Η προετοιμασία αυτής της γιορτής ξεκινάει εβδομάδες πριν, με τη συγκέντρωση των καλύτερων αυγών από κότες και φραγκόκοτες.
Η Πέμπτη της Διακαινησίμου στην Καλή Βρύση
Τις πασχαλινές αυτές μέρες, ιδιαίτερο ενδιαφέρον έχει η πομπική περιφορά της εικόνας της Αναστάσεως, γύρω από το χωριό της Καλής Βρύσης, την Πέμπτη της Διακαινησίμου, που γίνεται για προστασία του χωριού από κάθε κακό και ιδιαίτερα από το χαλάζι, που είναι εξαιρετικά επικίνδυνο για την παραγωγή την ανοιξιάτικη περίοδο. Στην Καλή Βρύση τη Πέμπτη της Διακαινησίμου μετά τη θεία λειτουργία και την τέλεση αγιασμού στο ξωκλήσι του Προφήτη Ηλία ξεκινάει πομπή υπό μορφή λιτανείας για καλή καρποφορία της γης. Παίρνει μέρος πλήθος κόσμου με επικεφαλής τον ιερέα της εκκλησίας και την εικόνα της Αναστάσεως και ένα μεγάλο σήμαντρο που το κρατούν και χτυπούν συνέχεια δύο νέοι άντρες κατά την διάρκεια όλης της διαδρομής ψάλλοντας το Χριστός Ανέστη. Την πομπή συνοδεύουν αναβάτες αλόγων ξεκινώντας από τον Προφήτη Ηλία περνούν άλλοτε από αγροτικούς δρόμους και άλλοτε από καταπράσινα μονοπάτια φτάνοντας στα γεωγραφικά όρια του χωριού στα οποία υπάρχουν ξωκλήσια. Σε κάθε ξωκλήσι τοποθετείται ένα κομμάτι αντίδωρο από την λειτουργία της Μεγάλης Πέμπτης τυλιγμένο σε ένα σβόλο άσπρου κεριού. Τα ξωκλήσια από τα οποία περνάει η πομπή είναι τα εξής: Ζωοδόχου Πηγής, Aγίων Κωνσταντίνου και Ελένης, Αγίου Αντωνίου, Αγίου Αθανασίου και Μεταμόρφωσης του Σωτήρος. Παλιότερα περνούσαν και πέρα από τον ποταμό Αγγίτη φτάνοντας στο ξωκλήσι της Αγίας Κυριακής αλλά σήμερα όμως είναι αδύνατη η προσπέλαση. Ύστερα από πεντάωρη πεζοπορία και επίπονη διαδρομή 18 χιλιομετρων καταλήγουν στα ξωκλήσια του Αγίου Γεωργίου και του Αγίου Βλασίου, προστάτη των γεωργών και των κτηνοτρόφων που βρίσκεται σε ορεινή περιοχή του Μενοικίου όρους. Στη συνέχεια ο ιερέας κάνει δέηση και αγιάζει την περιοχή. Με το τέλος του αγιασμού ακολουθεί γλέντι απ’ όλους τους κατοίκους του χωριού με ήχους παραδοσιακών οργάνων γκάιντας και νταχαρέ. Επίσης γίνονται και αυτοσχέδιοι αγώνες πάλης.
Στους Σιταγρούς
Το δικό της χαρακτήρα έχει η Δευτέρα του Θωμά στους Σιταγρούς, όπου οι εκεί εγκατεστημένοι Πόντιοι συνεχίζουν πανάρχαια έθιμα των κοιτίδων τους, όπως επισκέψεις στα μνήματα, με διανομή κόκκινων αυγών και γλυκισμάτων και με τραγούδια, έθιμα με καθαρά αρχαϊκή μορφή και με συνακόλουθες μεταφυσικές δοξασίες και αντιλήψεις.
Το Ταφικό Έθιμο στα νεκροταφεία της Νέας Κρώμνης
Τα Ταφικό Έθιμο είναι η αναβίωση του γνωστού Ποντιακού δρωμένου που διοργανώνεται από τον Πολιτιστικό Σύλλογο Ακρίτες Νέας Κρώμνης και από τον Σύλλογο για την αποκατάσταση και διατήρηση των μνημείων της Νέας Κρώμνης. Την Κυριακή του Θωμά μετά την Θεία Λειτουργία, συγγενείς και φίλοι των νεκρών συγκεντρώνονται στα κοιμητήρια της Νέας Κρώμνης και τιμούν τους νεκρούς τους δείχνοντας ότι δεν τους ξεχνούν τις ημέρες του Πάσχα. Με την συνοδεία της ποντιακής λύρας περιδιαβαίνουν τα κοιμητήρια και αφήνουν κόκκινα πασχαλινά αυγά στα μνήματα. Πρόκειται για ένα έθιμο το οποίο λέγεται ότι έχει προχριστιανική αφετηρία και προέρχεται από την αρχαία Ελλάδα. Εντούτοις είναι ένα δρώμενο που έχει συνδεθεί με την παράδοση των Ποντίων οι οποίοι το διέσωσαν και το έφεραν από τον Πόντο.