Ναι, η πιο μεγάλη πράξη της ζωής μας είναι η απόφαση του θανάτου μας, όταν υπάρχει κάποια διέξοδος, όταν μπορείς και να τον αποφύγεις, και συ τον διαλέγεις σαν τιμή και σα χρέος για τους άλλους, πιο πέρα απ’ τις ανάγκες σου. Όποιος μπορεί να νικήσει μια στιγμή τη ζωή του, νικάει και το θάνατο.
(Γιάννης Ρίτσος, «Αποχαιρετισμός»)
Στοιχεία για τους εκτελεσθέντες Δραμινούς κατά τη διάρκεια της κατοχής, αλλά και μεταγενέστερα, στις φυλακές Επταπυργίου και Παύλου Μελά στη Θεσσαλονίκη, απέστειλε στα ΧΡΟΝΙΚΑ της Δράμας, ο Διδάκτωρ Ιστορίας, κ. Νίκος Γεωργιάδης. Τα στοιχεία των εκτελεσθέτων αποκτούν περαιτέρω σημασία μετά και την πρόσφατη συζήτηση στο Δημοτικό Συμβούλιο της Δράμας για την ανάγκη τοποθέτησης στήλης με τα ονόματα των θυμάτων της τελευταίας κατοχικής περιόδου. Θυμίζουμε ότι λίγες ημέρες πριν πραγματοποιήθηκε στην Δημόσια Βιβλιοθήκη της Δράμας και σχετική παρουσίαση βιβλίου του κ. Σπύρου Κουζινόπουλου για τις φυλακές του Γεντί Κουλέ, ενώ ακολούθησε στο δημαρχείο της Δράμας, η παρουσίαση του συλλογικού ερευνητικού τόμου με τίτλο «Η μακρά νύχτα της κατοχής» που αφορούσε τις ανθρώπινες απώλειες και τις υλικές καταστροφές στην κατεχόμενη Ελλάδα.
Τα στοιχεία για τους εκτελεσθέντες στις φυλακές Επταπυργίου και Παύλου Μελά που έκανε γνωστά ο κ. Γεωργιάδης αφορούν τους εξής Δραμινούς:
Γκούλιος Δημήτριος του Σταύρου. Από τη Χωριστή, καπνεργάτης, μέλος του ΚΚΕ. Εξορίστηκε από τη δικτατορία του Μεταξά στην Ανάφη και παραδόθηκε στους Γερμανούς, οι οποίοι τον εκτέλεσαν στο στρατόπεδο «Παύλος Μελάς» της Θεσσαλονίκης την 01.03.1943, επειδή αρνήθηκε να δεχτεί τη βουλγαρική υπηκοότητα1.
Κωνσταντινίδης Ηλίας του Γεωργίου. Γεννήθηκε στον Καύκασο και εγκαταστάθηκε στη Νέα Σεβάστεια. Γεωπόνος, μέλος της ΟΚΝΕ. Κατά τη δικτατορία του Μεταξά συνελήφθη και ήταν έγκλειστος στις φυλακές της Καβάλας και στην Ακροναυπλία. Οι κατακτητές τον μετέφεραν στη Θεσσαλονίκη και επειδή αρνήθηκε να δεχτεί τη βουλγαρική υπηκοότητα, εκτελέστηκε το 1943 στο στρατόπεδο «Παύλος Μελάς»2.
Λάγουρας ή Ναγκουλίδης Ιωάννης του Δημητρίου. Από τη Δράμα, υλοτόμος, κάτοικος Αρναίας Χαλκιδικής, καταδικάστηκε σε θάνατο από το Γερμανικό Στρατοδικείο Θεσσαλονίκης και εκτελέστηκε στη Θεσσαλονίκη στις 17.02.19433.
Μάλλιος Μιχαήλ. Από το Δοξάτο. Μέλος του ΚΚΕ. Κατά τη δικτατορία του Μεταξά φυλακίστηκε στην Ακροναυπλία και στη συνέχεια παραδόθηκε στους Γερμανούς. Μεταφέρθηκε στο στρατόπεδο «Παύλος Μελάς» στη Θεσσαλονίκη και επειδή αρνήθηκε να δεχτεί τη βουλγαρική υπηκοότητα, εκτελέστηκε την 01.03.19434.
Βασιλειάδου-Στράντζαλη Μαρί(κ)α (Κατίνα). Από τον Νικηφόρο, γεννήθηκε το 1915. Μοδίστρα, μέλος του ΚΚΕ, του ΕΑΜ και της Εθνικής Αλληλεγγύης, σύζυγος του διοικητή του ΕΛΑΝ Θερμαϊκού Θανάση Στράντζαλη από την Καβάλα. Ως μέλος της Μαζικής Λαϊκής Αυτοάμυνας της Θεσσαλονίκης συνελήφθη κοντά στο καφενείο «Θερμαϊκόν» στις 24.04.1947, πιθανόν μετά από παρακολούθηση. Η Βασιλειάδου δεν αποκάλυψε κάτι στην ανάκριση ούτε στη δίκη που ακολούθησε. Ωστόσο, μέσα στην τσάντα της και σε μία καραμέλα «Φλόκα» βρέθηκαν τυλιγμένα τέσσερα σημειώματα που περιείχαν πληροφορίες που ενδιέφεραν τον ΔΣΕ5. Η δίκη της στο Στρατοδικείο Θεσσαλονίκης ξεκίνησε στις 03.06.1947 και καταδικάστηκε σε θάνατο στις 12.06.1947. Εκτελέστηκε στις 16.06.19476 στο Επταπύργιο7: ΟΚΤΩ ΑΝΑΡΧΙΚΟΙ ΕΞΕΤΕΛΕΣΘΗΣΑΝ ΧΘΕΣ ΕΙΣ ΤΗΝ ΠΟΛΙΝ ΜΑΣ. Χτες την πρωΐαν εις τον όπισθεν των φυλακών συνήθη τόπον των εκτελέσεων, οκτώ ακόμη αναρχικοί επλήρωσαν με την ζωή των τα εγκλήματά των εις βάρος της πατρίδος των… Μαρίκα Βασιλειάδου εκ Θεσσαλονίκης, σύνδεσμος του ΚΚΕ και ανταρτών, κατηγορούμενη επί αναγγελία εις τους συμμορίτας των καταδιωκτικών μέτρων των αρχών. Τα τελευταία λόγια που έγραψε στην κορούλα της η Βασιλειάδου ήταν: Μη χύσεις δάκρυα για το χαμό μου. Κλείσε βαθιά μέσα στην ψυχή σου το λαό. Να ’σαι περήφανη για το θάνατό μου8.
Παπαδόπουλος Θεοχάρης (Χάρης) του Ευθυμίου. Από τα Κοτύωρα του Πόντου, γεννήθηκε τον 1902, εγκαταστάθηκε στη Δράμα. Σύνδεσμος της κομματικής οργάνωσης Θεσσαλονίκης με τον ΔΣΕ Χαλκιδικής. Κατηγορούμενος στη δίκη του «οικονομικών» στελεχών της Κομματικής Οργάνωσης Θεσσαλονίκης καταδικάστηκε σε θάνατο και εκτελέστηκε στις 19.07.19489.
Ράσπα Δέσποινα, σύζυγος Γεωργίου. Καπνεργάτρια από τη Δράμα. Αγωνίστρια της Εθνικής Αντίστασης. Μετά την Εξέγερση της Δράμας τον Σεπτέμβρη του 1941 εγκαταστάθηκε στη Θεσσαλονίκη. Καταδικάστηκε από το Στρατοδικείο Θεσσαλονίκης σε θάνατο και εκτελέστηκε το 194810.
Ράσπας Γεώργιος. Καπνεργάτης από τη Δράμα. Αγωνιστής της Εθνικής Αντίστασης. Μετά την Εξέγερση της Δράμας τον Σεπτέμβρη του 1941 εγκαταστάθηκε στη Θεσσαλονίκη. Καταδικάστηκε από το Στρατοδικείο Θεσσαλονίκης σε θάνατο και εκτελέστηκε το 194811.
Γαλέντζος Κωνσταντίνος του Δημητρίου (Καπετάν Κολοκοτρώνης). Από τον Καλό Αγρό. Εκπαιδεύτηκε στο Μπούλκες, ανθυπολοχαγός πεζικού του ΔΣΕ, πολιτικός πρόσφυγας στη Βουλγαρία 12. Συνελήφθη μαζί με τον Ευάγγελο Κυρατζόπουλο από τις Κυδωνιές Γρεβενών, κάτοικο Ροδολίβους, στην περιοχή Γαζώρου-Ροδολίβους Σερρών τον Οκτώβρη του 1952. Καταδικάστηκε σε θάνατο από το Στρατοδικείο Θεσσαλονίκης στις 24.02.1953. Φυλακίστηκε στο Επταπύργιο στις 04.07.1953. Εκτελέστηκε μαζί με τον Κυρατζόπουλο στο Επταπύργιο στις 25.09.195413.
Γεσθεμένης Δημήτριος ή Γευσεμένης ή Γοφομένης του Ιωάννη και της Αικατερίνης. Από το Περιθώρι, γεννήθηκε το 1923. Μαχητής του ΔΣΕ14, συνελήφθη από άνδρες των ΤΕΑ έξω από το Δασωτό στις 06.08.1952 εισερχόμενος από τη Βουλγαρία15. Καταδικάστηκε παμψηφεί σε θάνατο από το Στρατοδικείο Καβάλας με την υπ’ αρ. 87/19-03-1953 επί κατασκοπεία τελεσθείση εν τη παραμεθορίω περιοχή Κ. Νευροκοπίω την 22-07-1952 υπέρ της Βουλγαρίας. Φυλακίστηκε στο Επταπύργιο στις 25.06.1953. Εκτελέστηκε στο Επταπύργιο στις 06.10.195416.
Σαμαράς Γεώργιος. Από το Περιθώρι, γεννήθηκε το 192317. Συνελήφθη από άνδρες των ΤΕΑ έξω από το Δασωτό στις 06.08.1952 εισερχόμενος από τη Βουλγαρία18. Καταδικάστηκε παμψηφεί σε θάνατο από το Στρατοδικείο Καβάλας με την υπ’ αρ. 87/19-03-1953 επί κατασκοπεία τελεσθείση εν τη παραμεθορίω περιοχή Κ. Νευροκοπίω την 22-07-1952 υπέρ της Βουλγαρίας. Εκτελέστηκε στο Επταπύργιο στις 06.10.195419.
1 Κεντρική Επιτροπή του Κομμουνιστικού Κόμματος Ελλάδας, Έπεσαν για τη ζωή. Ήρωες-μάρτυρες λαϊκών, απελευθερωτικών αγώνων, Τόμος Τέταρτος Γ΄ (4γ), Αθήνα, 2002, σ. 120· Δ. Πασχαλίδης – Τ. Χατζηαναστασίου, Τα γεγονότα της Δράμας (Σεπτέμβριος-Οκτώβριος 1941). Εξέγερση ή προβοκάτσια;, Βραβείο Ακαδημίας Αθηνών, Δ.Ε.Κ.ΠΟ.Τ.Α. Δήμου Δράμας, Δράμα, 22016, σ. 140 σημ. 5· Σπ. Κουζινόπουλος, Γεντί Κουλέ. Η Βαστίλη της Θεσσαλονίκης, εκδόσεις IANOS, Θεσσαλονίκη, Μάρτιος 2025, σ. 330.
2 Κεντρική Επιτροπή του Κομμουνιστικού Κόμματος Ελλάδας, Έπεσαν για τη ζωή. Ήρωες-μάρτυρες λαϊκών, απελευθερωτικών αγώνων, Τόμος Τρίτος Β΄ (3β), Αθήνα, 1998, σ. 119· Κουζινόπουλος, Γεντί Κουλέ, σ. 334.
3 Κουζινόπουλος, Γεντί Κουλέ, σ. 334.
4 Ημερολόγιο 1947 Ανεξαρτησίας, Δράμα, 1947, σ. 45· Έπεσαν για τη ζωή, τ. 3β, σ. 134.
5 Γ. Σανίδας, Η οπτική των παρανόμων. ΚΚΕ και παρανομία στις δεκαετίες 1940 και 1950. Θεσσαλονίκη και περιφέρεια, Σύγχρονη Εποχή, Αθήνα, 2025, τ. Α΄, σ. 376-377.
6 Κουζινόπουλος, Γεντί Κουλέ, σ. 342-343.
7 Φως [Θεσσαλονίκη] 17.06.1947, σ. 4.
8 Κεντρική Επιτροπή του Κομμουνιστικού Κόμματος Ελλάδας, Έπεσαν για τη ζωή. Ήρωες-μάρτυρες λαϊκών, απελευθερωτικών αγώνων, Τόμος Έβδομος Α΄ (7α), Αθήνα, 2008, σ. 317.
9 Κουζινόπουλος, Γεντί Κουλέ, σ. 350· Σανίδας, Η οπτική των παρανόμων, τ. Α΄, σ. 504, τ. Β΄, σ. 80, 81, 82, 197.
10 Κουζινόπουλος, Γεντί Κουλέ, σ. 356.
11 Κουζινόπουλος, Γεντί Κουλέ, σ. 356.
12 Γ. Παπαδόπουλος, αντισυνταγματάρχης Α΄ κλ. Β΄, Δελτίον εκπαιδευθέντων Κ/Σ εις διαφόρους Σχολάς του παραπετάσματος. Απόρρητον. Πλήρης κατάλογος των κομμουνιστών πρακτόρων. 15 Φεβρ. 1964, δημοσίευση από Κεντρική Υπηρεσία Πληροφοριών, Κλάδος Β΄, Γραφείον Β/1, αριθ. 222/14/175, εισαγωγικό σημείωμα Μάνος Ν. Χατζηδάκης, Βιβλιοθήκη της Εστίας, Αθήνα, 2024, σ. 40.
13 Μακεδονία [Θεσσαλονίκη] 25.02.1953· Κουζινόπουλος, Γεντί Κουλέ, σ. 235, 364.
14 Παπαδόπουλος, Δελτίον εκπαιδευθέντων Κ/Σ εις διαφόρους Σχολάς του παραπετάσματος, σ. 40.
15 Εμπρός [Αθήνα] 08.08.1952 σ. 4· Πρωινός Τύπος [Δράμα] 07.08.1952, σ. 4· Φως [Θεσσαλονίκη] 07.08.1952, σ. 4.
16 Φως [Θεσσαλονίκη] 07.10.1954, σ. 1-Γεσθεμένης Δημήτριος· Κουζινόπουλος, Γεντί Κουλέ, σ. 233-Γεσθεμένης Δημήτριος, 354-Γεσθεμένης Άγγελος ή Δημήτριος του Ιωάννη.
17 Παπαδόπουλος, Δελτίον εκπαιδευθέντων Κ/Σ εις διαφόρους Σχολάς του παραπετάσματος, σ. 41.
18 Εμπρός [Αθήνα] 08.08.1952 σ. 4· Πρωινός Τύπος [Δράμα] 07.08.1952, σ. 4· Φως [Θεσσαλονίκη] 07.08.1952, σ. 4.
19 Φως (Θεσσαλονίκη) 07.10.1954, σ. 1-Σαμαράς Γεώργιος· Κουζινόπουλος, Γεντί Κουλέ, σ. 233-Σαμαράς Γεώργιος, 354-Σαμαράς Ιωάννης ή Γεώργιος.
