Γονίδια και αρτηριακή υπέρταση

0
4806

Αχιλλέας ΠαπαδόπουλοςΤου Αχιλλέα Παπαδόπουλου,
Ειδικού Καρδιολόγου


 

 

Μέρος Β’

 

 

Ο γλυκοκορτικοειδής αλδοστερονισμός περιγράφηκε για πρώτη φορά το 1966. Οι ασθενείς χαρακτηρίζονταν από υπέρταση, αυξημένη έκκριση αλδοστερόνης και χαμηλή δραστικότητα ρενίνης, τα οποία μπορούσαν να υποστραφούν με τη χορήγηση δεξαμεθαζόνης. Μεταγενέστερες μελέτες ανέφεραν ότι είναι αυξημένη και η έκκριση 18-οξυκορτιζόλης και 18-υδροξυκορτιζόλης από τα ούρα. Με βάση αυτά τα ευρήματα, το ενδιαφέρον εστράφη στα γονίδια της σύνθεσης της αλδοστερόνης και της 11-υδροξυλάσης των στεροειδών ορμονών, ένζυμα καθαριστικά για τα ανωτέρω. Το 1992, ο Lifton με τους συνεργάτες του ανέφεραν ότι σ’ έναν μεγάλο πληθυσμό τέτοιων ασθενών βρήκαν παθολογικό διπλασιασμό και ανασυνδυασμό του γονιδίου που σχετίζεται με την 11-υδροξυλάση και η οποία οδηγεί σε αυξημένη παραγωγή αλδοστερόνης, υπό τη ρύθμιση της ACTH. Θεραπεία με δελαμεθαδόνη καταστέλλει την έκκριση της ACTH και οδηγεί σε μείωση της σύνθεσης της συνθάσης της αλδοστερόνης.
Ωστόσο, γενικότερα, ο ακριβής αριθμός των γονιδίων που εμπλέκονται άμεσα ή έμμεσα στην ανάπτυξη της υπέρτασης δεν είναι ακόμα γνωστός, ούτε και ο τρόπος που αλληλεπιδρούν μεταξύ τους ή με το περιβάλλον. Επιπλέον, υπάρχουν ενδείξεις ότι κάποια από αυτά τα γονίδια με την υπέρταση μπορούν να ενεργοποιούνται σε διαφορετικές στιγμές κατά τη διάρκεια της ζωής. Αν και κάποιες μελέτες δεν κατάφεραν να αναδείξουν υπεύθυνα γονίδια, άλλες βρήκαν περιοχές σε χρωμοσώματα με στατιστική διαφορά στους υπερτασικούς ασθενείς. Συγκεκριμένα, στη μελέτη BRIGHT, εξετάσθηκαν 1.599 οικογένειες Καυκασίων και διαπιστώθηκε ότι η χρωμασωμιακή περιοχή 6q παρουσίασε μεγάλη σημασία στην εμφάνιση της υπέρτασης, όπως και οι 2q, 5q και 9q. Οι Vor Wowern και συνεργάτες πραγματοποίησαν άλλη γενετική μελέτη σε 91 οικογένειες Σκανδιναβών, οι οποίοι εμφάνισαν αρτηριακή υπέρταση σε νεαρή ηλικία. Βρήκαν ότι μία περιοχή στο χρωμόσωμα 14 καθώς και μία στο χρωμόσωμα 2 παρουσίασαν σχετική συσχέτιση με την υπέρταση. Οι Gong και συνεργάτες στην Κίνα μελέτησαν έναν μεγάλο πληθυσμό υπερτασικών και βρήκαν συσχέτιση με μία περιοχή στο χρωμόσωμα 12p. Αυτή η περιοχή επικαλυπτόταν με μία άλλη που περιέχει το γονίδιο και συσχετίζει την υπέρταση με βραχυδακτυλία. Το φαινόμενο αυτό είχε παρατηρηθεί νωρίτερα σε πληθυσμούς στην Τουρκία.
Επίσης, έχουν μελετηθεί αρκετές διαταραχές γονιδίων της ρενίνης, του αγγειοτασιογόνου, του αναστολέα του μετατρεπτικού ενζύμου της αγγειοτασίνης-ΙΙ και των υποδοχέων της. Τα αποτελέσματα είναι συνήθως αλληλοσυγκρουόμενα και σε λίγες περιπτώσεις υπάρχει σαφής συσχέτιση με την αρτηριακή υπέρταση. Επίσης, αρκετά έχουν μελετηθεί κάποιοι πολυμορφισμοί του γονιδίου του υποδοχέα της αγγειοτασίνης τύπου 2. Συγκεκριμένα, ο πολυμορφισμός C3123A έχει συσχετιστεί με την υπέρταση σε νεαρούς άνδρες, καθώς και με τη στεφανιαία νόσο, την υπερτροφία του μυοκαρδίου στις γυναίκες και τη διαβητική νεφροπάθεια. Άλλος πολυμορφισμός, ο C4599A, έχει συσχετιστεί με την υπέρταση στις γυναίκες σε ιαπωνικό πληθυσμό. Ένας άλλος πολυμορφισμός που έχει μελετηθεί είναι ο A1675G, ο οποίος σχετίζεται με μειωμένη σπειραματική διήθηση από τους νεφρούς. Επίσης, αυτός ο πολυμορφισμός έχει μελετηθεί και σε μία άλλη ιδιαίτερη ομάδα πληθυσμού, αυτή των εγκύων γυναικών. Ο Akbar και οι συνεργάτες του συνέκριναν τη συχνότητα του πολυμορφισμού ανάμεσα σε 236 εγκύους με προεκλαμψία και 426 με φυσιολογική αρτηριακή πίεση σε αφρικανική φυλή, και βρήκαν ότι υπήρχε έκδηλη συσχέτιση. Όσον αφορά το γονίδιο του υποδοχέα της αγγειοτασίνης τύπου 1, υπάρχει ένας σιωπηλός πoλυμορφισμός με μεταβολή της αδενίνης σε κυτοσίνη, ο οποίος έχει αναφερθεί ότι σχετίζεται με σοβαρή υπέρταση. Ο Jin και οι συνεργάτες του ανέφεραν ότι ο πολυμορφισμός A-810Τ σε ειδική περιοχή σχετίζεται με υπέρταση σε πληθυσμό Κινέζων. Επίσης, έχουν μελετηθεί πολυμορφισμοί του γονιδίου του αγγειοτασινογόνου. Για παράδειγμα, πολλές μελέτες δείχνουν συσχετισμό του πολυμορφισμού M235Τ. Ωστόσο, κάποιες άλλες μελέτες σε Ιαπωνικό πληθυσμό δεν έδειξαν συσχέτιση.
Το κολπικό νατριουρητικό πεπτίδιο (ANP) παράγεται στους κόλπους της καρδιάς και παίζει σημαντικό ρόλο στη ρύθμιση της αρτηριακής πίεσης και της ομοιόστασης του νατρίου-νερού. Υπάρχουν αναφορές που συσχετίζουν πολυμορφισμούς του γονιδίου του ΑΝP με την αρτηριακή υπέρταση σε Αφροαμερικανούς. Αντίθετα, τα αποτελέσματα τέτοιων μελετών ήταν αρνητικά σε πρόσωπα από Ταιβάν, Ιαπωνία και Κίνα.
Ένα άλυτο ακόμα θέμα στην υπέρταση είναι το χαμηλό ποσοστό επιτυχούς θεραπείας στους υπερτασικούς Στα δύο τρίτα των υπερτασικών ασθενών τα επίπεδα της αρτηριακής πίεσης δεν κατεβαίνουν αρκετά, ώστε να πιάσουν τα όρια στόχους που θέτει η Ευρωπαϊκή Εταιρεία Υπέρτασης. Μία από της αιτίες για αυτό είναι το γεγονός ότι σε αρκετούς ασθενείς τα φάρμακα που έχει χορηγήσει ο γιατρός δεν είναι αποτελεσματικά για τη περίπτωσή τους και οι θεράποντες ιατροί δεν έχουν τη δυνατότητα να κάνουν εξατομικευμένη θεραπευτική προσέγγιση με βάση το γονιδιακό προφίλ του ασθενούς, έτσι ώστε να πετύχουν μεγιστοποίηση της αποτελεσματικότητας της θεραπείας. Τα τελευταία χρόνια έχουν γίνει φαρμακογενετικές μελέτες που έχουν δώσει κάποια στοιχεία προς αυτήν την κατεύθυνση. Σε μία από αυτές εξετάσθηκαν 291 πρόσωπα ισπανικής καταγωγής για να βρεθούν ποια γονίδια είναι υπεύθυνα για την ανταπόκριση στα διουρητικά. Σημειώθηκε μόνο ένας πολυμορφισμός του γονιδίου της συνθάσης του μονοξειδίου του αζώτου GLU298ASP, που ευθύνεται για τη χάλαση των αγγείων και σχετίζεται με ήπια ανταπόκριση στην υδροχλωροθειαζίδη.
Συμπερασματικά, η μελέτη των γονιδίων αποτελεί ένα από τα σημαντικότερα πεδία έρευνας στην υπέρταση αλλά και στην Ιατρική γενικότερα. Αν και οι διάφορες μελέτες φαίνονται αρχικά αλληλοσυγκρουόμενες, είναι σαφές ότι τα γονίδια διαδραματίζουν σημαντικό ρόλο σε συγκεκριμένες ομάδες του πληθυσμού. Ωστόσο, είναι αναγκαία η πραγματοποίηση και άλλων μελετών, ώστε να αποσαφηνιστεί ο ακριβής γονιδιακός ρόλος, καθώς και ο μηχανισμός δράσης του.

ΑΦΗΣΤΕ ΜΙΑ ΑΠΑΝΤΗΣΗ

εισάγετε το σχόλιό σας!
παρακαλώ εισάγετε το όνομά σας εδώ