Του Σωτήρη Δημηρόπουλου
Τον αείμνηστο δάσκαλο Διαμαντή Λαζαρίδη (Σιδηρόνερο Δράμας 1928-2019), τον γνώρισε και αναγνώρισε, όλη η Δράμα και ο Ποντιακός Ελληνισμός.
Σαν συγχωριανός του, ειδικά τα τελευταία χρόνια πριν φύγει, μιλούσα τακτικά μαζί του και είχαμε ίδια χούγια στο ψάξιμο της ιστορίας μας.
Για πολλά χρόνια ο παππούς μου εκ μητρός, είχε το μοναδικό περίπτερο στο Σιδηρόνερο και δίπλα διατηρούσε καφενείο.αφτσίδη με έλεγε.
Έτσι όχι με το πατρικό μου επίθετο, αλλά με το γένος.
Ήταν -το τόνιζε- στον πολιτισμό μας, το γένος, η μητέρα , η γιαγιά εκ μητρός, η δασκάλα της ζωής.
Πολλές φορές τις νύχτες, έτσι στα καλά καθούμενα, επικοινωνούσαμε στο Messenger, γράφοντας στην δική μας γλώσσα, ένα μίγμα αρχαία Ελληνικής, Ποντιακής και Τουρκικής γλώσσας.
Ειδικά το τελευταίο καλοκαίρι, το 2019, όταν έκανε και το στερνό του ταξίδι στον Πόντο.
Η γιάγιαμ, η Λαφτσάβα, η Δεσπίκ, πάντα θεωρούσε την οικογένεια του «πρώτη» απ’ όλες στο χωριό.
– Γιάβρουμ, έλεγε, αυτοί είναι Φάτσαληδες …Από την Φάτσα, μια παραθαλάσσια περιοχή ανατολικά του τόπου της, της Σαμσουντας, κοντά σχετικά, στον δρόμο για την Ορντού.
Άρχοντες…
Κι αυτήν του την έμφυτη ευγένεια, την έζησα από μικρό παιδί, αμούστακο, μιας και όταν γεννήθηκα, ο Διαμαντής ήταν 28 χρονών.
Σκεφτείτε τώρα, να είσαι έφηβος και να έχεις ένα ζεστό μεσημέρι του Αυγούστου κάτω από μια καρυδιά τον μεσήλικα Διαμαντή, να ξετυλίγει «τα θέλω του» και να προσαρμόζει «τα μπορώ μας», πάνω σ’ αυτά.
Μια από τις προσφιλείς τότε συζητήσεις, ήταν το δημοκρατικό φρόνημα των προσφύγων του 1922.
Θυμάμαι χαρακτηριστικά έναν ποντιακό διάλογο, που αναφέρονταν στην εποχή του μεσοπολέμου (1922-1940).
Είχε γίνει κίνημα, την 1η Μαρτίου του 1935, από τους Βενιζελικούς κατά των Βασιλικών, γνωστά τα γεγονότα.
Και έλεγε ο Διαμαντής για την Σιμέλα, μια συμπατριώτισσά μας ( υποθετικό πρόσωπο στην διήγηση).
– Γιωρίκα, μέρ πας… Τσαίζνε τα παιδία
– Χέζω σε και τα παιδία, κινδυνεύ Δημοκρατία.
(Γιωρίκα, που πας, κλαίνε τα παιδιά – Να χέσω εσένα και τα παιδιά, κινδυνεύει η Δημοκρατία).
Αυτός ο διάλογος μου έμεινε χαραγμένος μισό αιώνα τώρα…
Ψάχνοντας μετά, όταν έμαθα λίγα πράγματα και βούτηξα στην ιστορία… το κίνημα ξεκίνησε από την Καβάλα και παρ’ όλο που απέτυχε, είχε τεράστια συμμετοχή από τους προσφυγικούς πληθυσμούς της Δράμας και της Καβάλας.
Αναφέρεται ιστορικά, ότι οι αποθήκες που ετοιμάστηκαν με ρουχισμό στρατιωτικό στο Πράβι (Ελευθερούπολη) είχαν πρόβλεψη για 5.000 επίστρατους και προσήλθαν αυτοβούλως πάνω από 8.000 κάτοικοι της ευρύτερης περιοχής.
Φυσικά πήγε και ο Θεμιστοκλής Λαζαρίδης, πατέρας του Διαμαντή.
Ο Διαμαντής τότε στο κίνημα, ήταν επτά χρονών παιδί και ο πατέρας του γύρω στα τριάντα πέντε.
Και ας πάμε λοιπόν στην …ταμπακέρα του σημερινού σημειώματος.
Κάθε φορά που βρίσκω κάτι ψάχνοντας σε επίσημα αρχεία, είναι σαν να βρίσκω έναν ντενεκέ λίρες. Γιατί οι λίρες κάποτε μπορεί να χαθούν, να σκορπιστούν , να σπαταληθούν, οι μνήμες όμως, έτσι ισχυροποιημένες, κάνουν τους ανθρώπους γνωστικούς και ικανούς να πράξουν ζωή, προκοπή και αύριο.
Έτσι λοιπόν, ανακάλυψα στο αρχείο του δημιουργού της σύγχρονης Ελλάδος, του Ελευθερίου Βενιζέλου, έναν κατάλογο πολύτιμο.
Το αρχείο βρίσκεται στο Μουσείο Μπενάκη, στην Αθήνα, και στον φάκελο 350, με αριθμό τεκμηρίου 10, βλέπουμε 47 ονόματα κοινοτικών συμβούλων και Προέδρων κοινοτήτων του νομού Δράμας, που ήταν «φίλα προσκείμενοι» στο κόμμα των Φιλελευθέρων, του Ε. Βενιζέλου δηλαδή.
Ο κατάλογος είναι γραμμένος σε γραφομηχανή …επικαιροποιημένος όμως χειρόγραφα και κατά αλφαβητική σειρά των κοινοτήτων.
Ο 41ος, αναγραφόμενες, είναι ο Θεμιστοκλής Λαζαρίδης, ο οποίος υπήρξε για 4 τετραετίες πρόεδρος της κοινότητας Σιδηρονέρου.
Αναφερόμαστε στο μακρινό 1934, ενενήντα ένα χρόνια πριν και η πληροφορία είναι απόλυτα τεκμηριωμένη, όπως λογικά δείχνει η πηγή προέλευσής της.
Φυσικά, ο κατάλογος αυτός αποτελεί ένα κομμάτι της ιστορίας της Δράμας.
