Προσέθεσε γνώση το συνέδριο για τους πρόσφυγες του 1922

– Στο Δημοτικό Ωδείο της Δράμας ρίχθηκε περισσότερο φως σε άγνωστες πτυχές από την ιστορία της εγκατάστασης των προσφύγων στη Δράμα
– Υφυπουργός Παιδείας στα «Χ»: « Για να ξέρεις πού πηγαίνεις, πρέπει να ξέρεις από πού έρχεσαι»

Με την παρουσία του Υφυπουργού Παιδείας Άγγελου Συρίγου, εκπροσώπων των τοπικών αρχών και πολλών συμπολιτών μας, πραγματοποιήθηκε στη Δράμα, το Σάββατο και την Κυριακή 12 και 13 Νοεμβρίου, το δεύτερο μέρος του επιστημονικού συνεδρίου «100 χρόνια μετά: οι πρόσφυγες του 1922 και η δημιουργία της νέας Ανατολικής Μακεδονίας» που διοργάνωσαν το Ίδρυμα της Βουλής, ο Δήμος Δράμας και ο Δήμος Καβάλας.
Το συνέδριο στο οποίο συμμετείχαν σχεδόν 30 εισηγητές, άρχισε την Παρασκευή 11 Νοεμβρίου στην Καβάλα, με δυο εναρκτήριες συνεδρίες στο κτήριο της Μεγάλης Λέσχης Καβάλας.
Συνεχίστηκε το απόγευμα του Σαββάτου στο Δημοτικό Ωδείο της Δράμα, όπου στο πλαίσιο της ενότητας για την εγκατάσταση των προσφύγων στη Δράμα, που πραγματοποιήθηκε υπό την προεδρία του κ. Ευριπίδη Γαραντούδη, πραγματοποίησαν εισηγήσεις η κα Δήμητρα Πατρωνίδου που μίλησε για το οικιστικό πρόγραμμα και τους πρόσφυγες στην πόλη της Δράμας, κάνοντας μια πρώτη προσέγγιση μέσα από το αρχείο της Κτηματικής Υπηρεσίας. Στην συνέχεια η κ. Γεωργία Μπακάλη, μίλησε για τις νέες αγροτικές κοινότητες του νομού Δράμας, τις αντιφάσεις και ανισότητες της προσφυγικής αποκατάστασης, ο κ. Βασίλειος Ριτζαλέος, για τους «προσωρινώς διαμένοντες» Αρμένιους πρόσφυγες στη Δράμα την περίοδο 1922-1925, και ο κ. Δημήτρης Σφακιανάκης για τις απορφανισμένες προσφυγικές οικογένειες στη Δράμα του Μεσοπολέμου, τις «απόκληρες της προσφυγικής αποκατάστασης». Την Κυριακή, στον χώρο του Δημοτικού Ωδείου Δράμας, παρουσιάστηκε η ενότητα “Πολιτική εκπροσώπηση ΙΙ” υπό την προεδρία του κ. Ευάνθη Χατζηβασιλείου, στο πλαίσιο της οποίας μίλησαν η κ. Γεωργία Βλαχοδήμου, για τις εθνικές εκλογές στην περιοχή της Δράμας το 1923-1936, ο κ. Νίκος Γεωργιάδης, για τον εκ Πόντου βενιζελικό Βουλευτή Δράμας Λάζαρο Θεοδωρίδη την περίοδο 1885-1950) και τη ζωή και την πολιτική δράση του και η κα Δήμητρα Χατζηδημητρίου, για το έργο του Λάμπρου Λαμπριανίδη ως μέλους της 7ης Υποεπιτροπής της Μικτής Επιτροπής Ανταλλαγής το 1923. Ακολούθησε η ενότητα με θέμα «Μνήμη και εμπειρία της ανταλλαγής» που έγινε υπό την προεδρία του κ. Μιχάλη Λυχούνα στην οποία μίλησαν οι: Ahmet Cullu, Αϊντίν Χατζή Βελή, Ευαγγελία Μπαλτά και Άγγελος Παληκίδης.
Ο Υφυπουργός Πολιτισμού κ. Άγγελος Συρίγος, που ασχολήθηκε με τη Μικρασιατική Καταστροφή και στο βιβλίο που συνέγραψε με τον κ. Ευάνθη Χατζηβασιλείου με τίτλο: “Μικρασιατική καταστροφή – 50 ερωτήσεις και απαντήσεις” δήλωσε μιλώντας στα “Χρονικά της Δράμας” ότι το συνέδριο αναφέρεται στους πρόσφυγες που εγκαταστάθηκαν στη Δράμα και τη Καβάλα, που είχαν το μεγαλύτερο προσφυγικό πληθυσμό σε όλη την Ελλάδα. Ο ίδιος τόνισε επίσης πως: “To συνέδριο μας βοηθάει να καταλάβουμε ποιοι είμαστε. Για να ξέρεις που πηγαίνεις, πρέπει να ξέρεις από που έρχεσαι και από τι καταστάσεις φεύγεις. Το συνέδριο αυτό βοηθάει να καταλάβουμε ακριβώς αυτό. Βοηθάει να καταλάβουμε και τη μάχη που δόθηκε από τους προγόνους μας για να μπορούμε σήμερα να προχωρήσουμε προς το μέλλον”. Παράλληλα εξήγησε πως: «Έχει μεγάλη σημασία που γίνεται το συνέδριο στην περιοχή, για να δούμε τις ρίζες μας, να δούμε πως προχώρησαν αυτοί οι άνθρωποι και πως μετέτρεψαν το βάρος, το άγος του όρου «Πρόσφυγας» σε τιμητική προσφώνηση. Ήταν εξαιρετικά δύσκολο να καταστήσουν τίτλο τιμής τον όρο «Πρόσφυγας» διότι υπήρχε και πολύ μεγάλη αντίδραση. Μην ξεχνάμε τους αρκετά υποτιμητικούς όρους που υπήρχαν εκείνη την εποχή για τους πρόσφυγες και την αντίδραση που υπήρχε στους γηγενείς, αν και βεβαίως ένα πολύ μεγάλο μέρος της διαμάχης οφειλόταν σε οικονομικούς λόγους, ιδίως στη Βόρεια Ελλάδα. Οι γηγενείς πίστευαν ότι θα έπαιρναν τα χωράφια των μουσουλμάνων που φεύγαν και ήρθαν από το πουθενά κάποιοι άλλοι άνθρωποι που τα πήραν γιατί δεν είχαν στον ήλιο μοίρα. Αλλά αυτό δημιούργησε προφανείς αντιδράσεις οι οποίες συνεχίστηκαν για αρκετές δεκαετίες… Το κρίσιμο σημείο ήταν το 1940, όταν γηγενείς και πρόσφυγες πήγαν όλοι μαζί να πολεμήσουν για να σώσουν την πατρίδα μας. Οι πρόσφυγες, ήρθαν σε αυτούς τους τόπους και ρίζωσαν σε αυτούς τους τόπους, υπό δύσκολες συνθήκες. Μη ξεχνάμε ότι πολλά από αυτά τα εδάφη σε εκείνη την περίοδο ήταν ελώδεις περιοχές ή μαστιζόμενες από ελονοσία. Με τη βοήθεια και του κράτους άνοιξαν αυλάκια, αποξήραναν τις περιοχές έφεραν νέες μεθόδους, αύξησαν την παραγωγή και χάρη σε αυτούς έχουμε το θαύμα της μεταπολεμικής Ελλάδας, η οποία αντιμετώπισε με έναν τίμιο τρόπο τις προκλήσεις, στάθηκε απέναντί τους και συνεχίζει…».
Από την πλευρά του ο πρόεδρος της Επιστημονικής Επιτροπής του συνεδρίου και γενικός γραμματέας του Ιδρύματος της Βουλής κ. Ευάνθης Χατζηβασιλείου, θύμισε ότι το Ίδρυμα της Βουλής μετέφερε πρώτα στην Δράμα και ακολούθως στην Καβάλα, δηλαδή στην περιοχή με την μεγαλύτερη εγκατάσταση προσφύγων στην Ελλάδα, την έκθεσή του για τη μουσική των προσφύγων η οποία έγινε από μια επιστημονική επιτροπή με πρόεδρο τον Διονύση Σαββόπουλο. «Με την ευκαιρία της μεταφοράς της έκθεση η οποία τώρα είναι στην Καβάλα και από την επόμενη εβδομάδα θα παρουσιαστεί στη Θεσσαλονίκη, σκεφθήκαμε ότι θα ήταν σωστό να αξιοποιήσουμε και το γεγονός ότι υπάρχει αυτή η πάρα πολύ αξιόλογη κοινότητα επαγγελματιών ιστορικών τόσο στη Δράμα όσο και στην Καβάλα και να διοργανώσουμε, οι δυο δήμοι Δράμας και Καβάλας και το ίδρυμα της Βουλής ένα συνέδριο, που θα προσπαθήσει να κάνει μια συνολική αποτίμηση της άφιξης, της εγκατάστασης και της συμβολής των προσφύγων, σε αυτή την περιοχή, η σημερινή μορφή της οποίας έχει διαμορφωθεί από την άφιξη των προσφύγων και το λέω εγώ που είμαι από το Δοξάτο, γηγενής μεν, αλλά με μητέρα πρόσφυγα. Είναι μια προσπάθεια του Ιδρύματος της Βουλής να δείξει και τον σεβασμό και την αξία που δίνει στην περιοχή αυτή, ως μια περιοχή συμβολική για το πως δημιουργείται η σύγχρονη Ελλάδα. Οι δυο δήμοι και οι δυο δήμαρχοι Δράμας και Καβάλας περιέβαλαν αυτή την προσπάθεια με μεγάλη φροντίδα, με πολύ φιλοπρόοδο πνεύμα και υπό αυτή την έννοια για το ίδρυμα της Βουλής είναι τιμή η παρουσία του στην δική μας περιοχή και η συμβολή του σε μια τέτοια επιστημονική δραστηριότητα… Ένα συνέδριο έχει πάντα ως εφαλτήριο να λειτουργήσει για περαιτέρω μελέτες. Ελπίζω λοιπόν ότι το συνέδριο αυτό θα βοηθήσει για την περαιτέρω ανάπτυξη των μελετών για τη περιοχή μας, για το παρελθόν, το παρόν και το μέλλον της και βέβαια θα εκδοθεί ένας τόμος υψηλών προδιαγραφών έτσι ώστε να έχουμε και καταγεγραμμένα τα πορίσματα αυτού του συνεδρίου και διαθέσιμα στο ευρύτερο κοινό σε εθνικό επίπεδο».
Απαντώντας σε ερώτηση των «Χ» για τα μηνύματα που δίνουν τα γεγονότα της εποχής της Μικρασιατικής Καταστροφής και της εγκατάστασης των προσφύγων, ο κ. Χατζηβασιλείου, επεσήμανε ότι: «Ήταν τόσο μεγάλο το γεγονός και η καταστροφή που είχε πάθει ο Ελληνισμός. Η μεγαλύτερη σε 3500 χρόνια ιστορίας». Σε ότι αφορά τα διδάγματα που προκύπτουν, ο κ. Χατζηβασιλείου τόνισε: «Δεν πρέπει στις μεγάλες μας προσπάθειες, να μένουμε μόνοι. Στην Σμύρνη πήγαμε και διαφάνηκε η προοπτική επιβίωσης των ελληνικών πληθυσμών στην Ιωνία, ακριβώς επειδή ο Βενιζέλος είχε εξασφαλίσει τις αναγκαίες συμμαχίες. Χάσαμε και έγινε η καταστροφή επειδή μείναμε μόνοι στη διαδρομή”. Παράλληλα σε ότι αφορά τον εθνικό διχασμό επεσήμανε: «Στην πιο κρίσιμη ώρα και στο πιο μεγάλο εγχείρημα που έκανε ο Ελληνισμός της νεώτερης και σύγχρονης περιόδου, το κράτος λειτουργούσε με τις μισές του δυνάμεις. Οι βενιζελικοί έδιωχναν του αντιβενιζελικούς και το ανάποδο. Αυτό δυσκόλεψε αρκετά την προσπάθεια» Σχετικά με την εγκατάσταση των προσφύγων είπε ότι: “Είναι το μεγαλύτερο επίτευγμα στην ιστορία του ελληνικού κράτους. Μεγαλύτερο και από τους πολέμους που νίκησε. ήταν τόσο μεγάλοι ο αριθμοί που αν ζούσαμε το 1922, η λογική πρόβλεψη θα ήταν να μην τα καταφέρουμε. Ο κύριος λόγος που τα καταφέραμε ήταν ότι οι άνθρωποι που ήρθαν στην Ελλάδα, ανήκαν στο ίδιο έθνος με τους ανθρώπους που τους υποδέχονταν…Τα 2/3 του πληθυσμού της περιοχής μας το 1928 ήταν πρόσφυγες. Αν πάτε σε έναν αναλυτή και του πείτε θα μπορούσε σήμερα η Αμερική να δεχθεί 100 εκατ. πρόσφυγες; (διότι αναλογικά αυτοί ήταν οι αριθμοί προσφύγων που δεχθήκαμε). Νομίζω ότι όλοι θα συμφωνούσαμε ότι η Αμερική δεν θα μπορούσε. Εμείς μπορέσαμε. Βέβαια με βοήθεια, με πολλές δυσκολίες και με πολύ δυστυχία. Εμείς κληρονομήσαμε αυτό το γεγονός και την καλύτερη πατρίδα που έχτισαν οι γηγενείς και οι πρόσφυγες με κοινές προσπάθειες. Αυτό είναι καλό να το τιμήσουμε».
Η κ. Δήμητρα Πατρωνίδου, εκπαιδευτικός της δευτεροβάθμιας εκπαίδευσης που εργάζεται φέτος στο πανεπιστήμιο «Μακεδονίας» και εκ των εισηγητριών του συνεδρίου τόνισε ότι στο συνέδριο παρουσιάστηκαν μόνο πρωτότυπες εργασίες και έρευνες για να διευκρινίσει: «Μέσα σε αυτό το πλαίσιο κινείται και η δική μου εργασία. Προσωπικά μελέτησα το αρχείο της Κτηματικής Υπηρεσίας Δράμας…Μελέτησα αυτό το αρχείο προσπαθώντας να φωτίσω τις πολιτικές αποκατάστασης των αστών προσφύγων που εφαρμόστηκαν στην πόλη μας και κατ’ επέκταση σε όλη την Ελλάδα. Αυτό το αρχείο είναι ουσιαστικά οι καταγραφές όλων των ανταλλάξιμων οικιών των μουσουλμάνων που έφυγαν από την πόλη μας, που καταγράφηκαν γιατί παραχωρήθηκαν από το ελληνικό κράτος στην Εθνική Τράπεζα, προκειμένου να τα διαχειριστεί (με ενοικίαση ή πώληση) ώστε να αποκτήσει έσοδα και να δώσει μια προσωρινή αποζημίωση στους πρόσφυγες γιατί η μόνιμη αποζημίωση αργούσε πολύ. Επομένως έχουμε ένα αρχείο το οποίο μας περιγράφει, ποιοι ήταν οι μουσουλμάνοι ιδιοκτήτες, τι μορφή είχαν τα ακίνητα…ποιοι πρόσφυγες ή ντόπιοι μπήκαν και πότε, αν πλήρωναν ενοίκιο κλπ. Από ότι δείχνει η έρευνα, τα ακίνητα αυτά και άργησαν να πουληθούν και δεν πουλήθηκαν όλα. Είχαν μείνει πάρα πολλά αδιάθετα, προκαλώντας πονοκέφαλο στην κτηματική υπηρεσία ακόμη και σήμερα. Κυρίως αυτό που αποδεικνύει περίτρανα η μελέτη του αρχείου είναι ότι η Εθνική Τράπεζα κινήθηκε προασπίζοντας πρώτα τα συμφέροντά της και μετά τα συμφέροντα των προσφύγων. Είναι μια πολύ ενδιαφέρουσα έρευνα και για τον τρόπο της αποκατάστασης και για τον τρόπο που έχει οργανωθεί η πόλη μας μέχρι αυτή τη στιγμή».
Σχετικά με την διοργάνωση του συνεδρίου, ο Δήμαρχος Δράμας κ. Χριστόδουλος Μαμσάκος είπε ότι επρόκειτο για ένα μοναδικό τριήμερο συνέδριο. «Σε συνεννόηση με το ίδρυμα της Βουλής, οι δήμοι Δράμας και Καβάλας διοργανώνουμε όλες αυτές τις εκδηλώσεις. Θα ήθελα να ευχαριστήσω από καρδιάς τον πρόεδο της Βουλής, τον Γενικό Γραμματέα του Ιδρύματος της Βουλής και συντοπίτη μας κ. Χατζηβασιλείου καθώς και όλους τους συμμετέχοντες. Πραγματικά όλα αυτά που ακούσαμε και μάθαμε για τη Μικρασιατική Καταστροφή είναι πολύ σημαντικά. Μας βοηθούν και για να γνωρίσουμε το παρελθόν και να προχωρήσουμε στο μέλλον» πρόσθεσε.
Από την πλευρά του, ο Δήμαρχος Καβάλας κ. Θεόδωρος Μουριάδης, ευχαρίστησε το Ίδρυμα της Βουλής για την πολύ σημαντική πρωτοβουλία του (να διοργανώσει το συνέδριο) και τον κ. Ευάνθη Χατζηβασιλείου, προκειμένου να γίνει το συνέδριο και να παρουσιαστούν σημαντικά στοιχεία που αφορούν την εγκατάσταση των προσφύγων. «Έχουν περάσει 100 χρόνια από τότε που ήρθαμε. Γιατί οι περισσότεροι είμαστε απόγονοι προσφύγων. Υπάρχουν στοιχεία που πρέπει να τα γνωρίζουμε. Πρέπει να τα γνωρίζουν τα παιδιά μας για να ξέρουν την ιστορία. Για εμένα υπάρχει ακόμη ένα ευχάριστο, ότι υπάρχει αυτή η συνεργασία με το Δήμο Δράμας. Έχουμε πει και με τον Δήμαρχο Δράμας ότι η συνεργασία αυτή θα ακολουθήσει και σε άλλους τομείς, όπως το Φεστιβάλ Φιλίππων και το Φεστιβάλ Ταινιών, διότι το δίπολο Καβάλας Δράμας πρέπει να αναπτυχθεί».