Προ ημερών, σε επιστημονική εκδήλωση που διεξήχθη στη Δράμα, η οποία προσέλκυσε ιδιαίτερο ενδιαφέρον, ο αρχαιολόγος κ. Κώστας Τριανταφυλλίδης ανέπτυξε μία ολοκληρωμένη, εμπεριστατωμένη και αναθεωρητική προσέγγιση του μνημείου του Τύμβου Καστά στην Αμφίπολη.
Η παρουσίαση θεμελιώθηκε σε μακροχρόνια μελέτη αρχαιολογικών, αρχιτεκτονικών, εικονογραφικών και επιγραφικών στοιχείων και πρότεινε μια νέα οπτική ως προς τον χαρακτήρα, τη χρονολόγηση και τη λειτουργία του μνημείου.
Σε συνέντευξη που παραχώρησε στα ΧΡΟΝΙΚΑ της Δράμας, ο κ. Κώστας Τριανταφυλλίδης, λίγες ημέρες μετά την επιστημονική διάλεξη, αναφέρθηκε σε ειδικότερα στοιχεία που αφορούν την εξέταση του μνημείου ως αρχιτεκτονικό αλλά και ιδεολογικό σύνολο, στη γεωμετρική σχέση των χώρων του. Σημείωσε επίσης ότι το μνημείο του Τύμβου Καστά δεν είναι απλώς ένας τάφος αλλά είναι μνημείο ιδεολογίας και εποχής. Η δε σύνδεση με τον Φίλιππο Ε΄ εντάσσεται σε αυτή τη συνολική ερμηνεία, χωρίς να αποκλείει τη συνέχιση της επιστημονικής έρευνας.
Κύριε Τριανταφυλλίδη ποια είναι η βασική κατεύθυνση της μελέτης σας;
Η μελέτη επιχειρεί να εξετάσει το μνημείο πρωτίστως ως αρχιτεκτονικό και ιδεολογικό σύνολο, πριν από οποιαδήποτε ταύτιση προσώπου. Από αυτή τη διαδικασία προέκυψε η πιθανότητα ότι το οικοδόμημα είχε αρχικά λατρευτικό χαρακτήρα και σε μεταγενέστερη φάση χρησιμοποιήθηκε ως χώρος ταφής.
Τι σας οδήγησε σε αυτή τη σκέψη;
Η γεωμετρική σχέση μεταξύ του κυκλικού περιβόλου και του υπόγειου μνημείου. Η απόκλιση του άξονα δείχνει ότι δεν σχεδιάστηκαν απαραίτητα ως ενιαίο έργο. Αυτό ανοίγει το ενδεχόμενο διαφορετικών φάσεων.
Ποια στοιχεία της αρχιτεκτονικής θεωρείτε καθοριστικά;
Η τριμερής διάταξη των θαλάμων δημιουργεί μια εμπειρία διαδοχικής μετάβασης. Η έμφαση φαίνεται να βρίσκεται στη διαδικασία εισόδου και όχι αποκλειστικά στην απόκρυψη του νεκρού, όπως συμβαίνει σε πολλούς μακεδονικούς τάφους του 4ου αιώνα π.Χ.
Πώς ερμηνεύετε τις Σφίγγες;
Οι Σφίγγες φέρουν μόδιο, σύμβολο που συνδέεται με τον Σέραπη. Το στοιχείο αυτό αποκτά ιδιαίτερη σημασία αν το εξετάσουμε μέσα στο θρησκευτικό πλαίσιο της ελληνιστικής εποχής.
Και οι Καρυάτιδες;
Οι μορφές φέρουν κάλαθο, σύμβολο που παραπέμπει στη λατρεία της Ίσιδας. Η συνύπαρξη αυτών των συμβόλων δημιουργεί ένα συνεκτικό λατρευτικό περιβάλλον.
Υπήρχε πράγματι τέτοια λατρεία στην Αμφίπολη;
Ναι, υπάρχουν επιγραφικές μαρτυρίες που τεκμηριώνουν την παρουσία και οργάνωση λατρείας Σέραπη και Ίσιδας κατά τον 2ο αιώνα π.Χ. Αυτό είναι σημαντικό για τη χρονολόγηση και την ερμηνεία.
Σε ποιο σημείο εισέρχεται η υπόθεση για τον Φίλιππο Ε΄;
Η υπόθεση προκύπτει όταν συνδυάσουμε:
– τον τόπο θανάτου του (Αμφίπολη, 179 π.Χ.)
– τη χρονολογική συμβατότητα
– τη σύνδεσή του με τη λατρεία του Σέραπη
– και το λατρευτικό πλαίσιο του μνημείου.
Πόσο πιθανή θεωρείτε αυτή την ταύτιση;
Δεν μιλούμε για βεβαιότητα αλλά για υψηλή ιστορική πιθανότητα. Η ταύτιση βασίζεται στη σύγκλιση δεδομένων και όχι σε μεμονωμένο στοιχείο.
Γιατί να επιλεγεί η Αμφίπολη για βασιλική ταφή;
Η Αμφίπολη είχε διοικητική και στρατηγική σημασία στην ύστερη μακεδονική περίοδο. Επιπλέον, αν υπήρχε σύνδεση με συγκεκριμένη λατρεία, ο χώρος αποκτούσε ιδεολογικό βάρος. Ο Φίλιππος ο Ε είχε ήδη μεταφέρει όλες τις διοικητικές λειτουργίες του μακεδονικού κράτους στην Αμφίπολη και πέθανε εκεί το 179 π.Χ.
Πώς βλέπετε τον ρόλο της θρησκείας στη βασιλική ιδεολογία της εποχής;
Στην ελληνιστική περίοδο η πολιτική εξουσία συνδέεται στενά με τη λατρεία. Οι βασιλείς προβάλλονται σε σχέση με θεότητες και ενίοτε εντάσσονται σε σύνναες λατρείες.
Η ύπαρξη τάφου στον τρίτο θάλαμο πώς εντάσσεται στην ερμηνεία σας;
Ως πιθανή δευτερογενής χρήση. Το μνημείο μπορεί να ξεκίνησε ως λατρευτικός χώρος και αργότερα να επιλέχθηκε για ταφή προσώπου ιδιαίτερης σημασίας. Αυτό φαίνεται και από την μεταγενέστερη τοποθέτηση της μαρμάρινης τραγικής θύρας στον δεύτερο θάλαμο.
Τι θα μπορούσε να επιβεβαιώσει οριστικά την πρότασή σας;
Μια επιγραφή in situ με σαφή ονομαστική αναφορά. Μέχρι τότε, εργαζόμαστε με τεκμηριωμένες πιθανότητες.
Πώς αντιμετωπίζετε την εναλλακτική άποψη που τοποθετεί το μνημείο στον 4ο αιώνα;
Με σεβασμό. Η συζήτηση είναι ανοιχτή. Η δική μου πρόταση προκύπτει από διαφορετική αξιολόγηση των ίδιων δεδομένων αλλά εμπλουτίζεται από πολλά νέα στοιχεία και νέες ιδέες.
Τι αλλάζει στην ιστορική εικόνα αν η ταύτιση επιβεβαιωθεί;
Θα ενισχυθεί η εικόνα της ύστερης μακεδονικής βασιλείας ως περιόδου ιδεολογικής ανασύνθεσης και θρησκευτικής σύνθεσης.
Ποιο είναι το προσωπικό σας συμπέρασμα;
Το μνημείο του Τύμβου Καστά δεν είναι απλώς ένας τάφος. Είναι μνημείο ιδεολογίας και εποχής. Η σύνδεση με τον Φίλιππο Ε΄ εντάσσεται σε αυτή τη συνολική ερμηνεία, χωρίς να αποκλείει τη συνέχιση της επιστημονικής έρευνας. Νομίζω όμως ότι αυτή η μελέτη θέτει νέες βάσεις στην έρευνα.