Η εξόντωση και το ξερίζωμα του ελληνισμού της Μικρασίας

0
1014

Η πρώτη πολιτισμική ημερίδα με θέμα «Το ξερίζωμα και το ρίζωμα των Ελλήνων του Πόντου» από το Πολιτιστικό Κέντρο «Διαμαντής Λαζαρίδης» πραγματοποιήθηκε την περασμένη Κυριακή 25 Σεπτεμβρίου.
Στην Ημερίδα μίλησε ο κ. Βασίλης Χατζηθεοδωρίδης, συγγραφέας πρώην Καθηγητής Παιδαγωγικής Ακαδημίας, για το ξερίζωμα των Ποντίων από τις πατρογονικές τους εστίες:

Αγαπητοί συγγενείς, χωριανοί και φίλες και φίλοι του Αείμνηστου Διαμαντή Λαζαρίδη!
Μας έφερε εδώ σήμερα η συμπλήρωση τριών ετών από την απώλεια του μεγάλου προσφυγόπουλου της δεύτερης γενιάς των ξεριζωμένων Ελλήνων της Μικράς Ασίας και 100 ετών από τη μεγάλη εκείνη προσφυγιά.
Θα παρακαλούσα να έχω την επιείκειά σας για την τυχόν έλλειψη συνοχής του κειμένου μου. Οφείλεται στην επιγραμματική του δομή, λόγω της συντομίας που μου επιβάλλει ο χρονικός περιορισμός της αφιερωματικής αυτής εκδήλωσης, για ομιλία πάνω σε ένα θέμα που συγκλόνισε όχι μόνο τον Ελληνισμό, αλλά ολόκληρα τα Βαλκάνια και την Ευρώπη και το Νέο Κόοσμο και έχουν γραφεί γι αυτόν εκατοντάδες βιβλία.
Το Οθωμανικό Σύνταγμα του 1876 του Αμπτούλ Χαμίτ Β’, το οποίο επανέφεραν οι Νεότουρκοι (Εμβέρ, Ταλαάτ και Κεμάλ), του Εθνικιστικού Κόματος «Ενωση και Πρόοδος» με το κίνημα της Θεσσαλονίκης το 1908 και με σύνθημα Ελευθερία (Hurriyet), Ισότητα (Musavat) και Δικαιοσύνη (Adalet), αποφασίστηκε η μοίρα των ετερόδοξων μειονοτήτων στην Οθωμανική Αυτοκρατορία.
Σε διαταγή της Οθωμανικής Κυβέρνησης στις 14 Μαΐου 1914, η οποία διοχετεύτηκε στον ευρωπαϊκό τύπο, δίνονταν οδηγίες για τη διεξαγωγή του εκτοπισμού του ελληνικού πληθυσμού, ενώ υπενθυμίζονταν ότι έπρεπε οι εκτοπισμένοι να υπογράψουν πιστοποιητικά ότι εγκαταλείπουν ηθελημένα τα σπίτια τους. Για τους εκτοπισμούς φαίνεται ότι χρησιμοποιήθηκαν μέθοδοι εμπνευσμένες από Γερμανούς συμβούλους. Ήδη από το τέλος του 1913 τη στρατιωτική διοίκηση της Τουρκίας είχε αναλάβει ο Γερμανός στρατηγός Λίμαν φον Σάντερς. Τελικά, όσοι δεν κατάφεραν να διαφύγουν προς την Ελλάδα, που δέχτηκε εκείνο το διάστημα το πρώτο κύμα προσφύγων, εκτοπίστηκαν προς την Ανατολία.
Από τότε στόχος και μόνιμος κεφαλόπονος της Γερμανίας ήταν οι αποικίες της Βρετανικής Αυτοκρατορίας από τη Λιβύη μέχρι την Περσία και το Αφγανιστάν.
Στην Ιστορία του Ελληνικού Έθνους (Τόμος ΙΕ’, σελ. 99) διαβάζουμε: «Γερμανοί στρατιωτικοί υπέδειξαν τον εκτοπισμό των ελληνικών πληθυσμών της ανατολικής Θράκης και της Μικράς Ασίας, κατά τον Α’ Παγκόσμιο Πόλεμο, με σκοπό τη συστηματική μεθόδευση της μαζικής μεταφοράς χιλιάδων Ελλήνων, θεωρητικά για «στρατιωτικούς λόγους», που στην εφαρμογή του, αποσκοπούσε στη φυσική τους εξόντωση».
Οι Τούρκοι ισχυρίζονται ότι το αντάρτικο του Πόντου έγινε για να απελευθερώσει τον Πόντο και να τον ενώσει με την Ελλάδα, επικαλούμενοι την προκήρυξη του μεγάλου Έλληνα εμπόρου Κωνσταντινίδη στη Μασαλία το 1918 για ανεξαρτησία του Πόντου και την ομολογία του Καπετανίδη που τους είπε λίγο πριν κρεμαστεί «όχι μόνο ήθελα να ελευθερωθεί ο Πόντος αλλά και να ενωθεί με την Ελλάδα», κάτι που δεν έχει καμιά απολύτως σχέση με τη γέννηση του αντάρτικου.
Η ιστορία οφείλει επιτέλους να καταλογίσει τη γέννηση του αντάρτικου στους Τούρκους. Αιτία της εξώθησης των Ελλήνων στο βουνό ήταν η στράτευσή τους στα τάγματα θανάτου τα γνωστά αμελέ ταμπουρού. Επειδή θα πέθαιναν από την κακομεταχείρηση, την πείνα και τη βαριά δουλειά, δραπέτευαν. Αν δε σκοτωνόταν, πήγαιναν στο σπίτι τους, προμηθευόταν όπλο και κατέφευγαν στο βουνό, το μοναδικό φυσικό τους καταφύγιο. Οι Τούρκοι πήγαιναν στα χωριά τους και βασάνιζαν όχι μόνο τα μέλη της οικογένειάς τους αλλά και όλους τους συγγενείς τους. Οπότε αναγκαζόταν να πάρουν και όλους τους δικούς τους στο βουνό. Έτσι βρέθηκαν 15 με 20 χιλιάδες άνδρες και άλλα τόσα γυναικόπαιδα στο βουνό από το 1915 ως το 1923.
Η αρχή του ξεριζωμού βρίσκεται στο γενικό διωγμό των Ελλήνων της Ανατολικής Θράκης περί το τέλος του 1913, που επεκτείνεται και στη δυτική Μικρά Ασία με την συστηματική καθοδήγηση, την οικονομική ενίσχυση και την οργάνωση και εκπαίδευση των Τούρκων από τους Γερμανούς το επόμενο έτος. Πραγματικότητα με την οποία συμφωνούν περισσότεροι ιστορικοί.
Πριν ακόμη από τον Α΄ Παγκ. Πόλεμο 153.890 (στατιστική Πατριαρχείου…) Έλληνες της Δυτικής Μικρασίας εκδιώχθηκαν από τις περιοχές Ερυθραίας, Αδραμυτίου, Δικελί, Περγάμου και Φώκαιας. Στην τελευταία έγιναν και εμπρησμοί που κατάστρεψαν την όμορφη πόλη, ληστείες και άγριες σφαγές.
Στο τουρκικό κοινοβούλιο ο Έλληνας, βουλευτής του Αϊδινίου Εμμανουήλ Εμμανουηλίδης, διαμαρτυρήθηκε έντονα για τις διώξεις αυτής της περιόδου το 1914.
Μόνο από τον Πόντο εκτοπίστηκαν πεζή προς την Ανατολία και εξοντώθηκαν εννιά φορές από 500 μέχρι 3.000 άτομα όλων των ηλικιών.
Ειδικότερα στον Πόντο, διάταγμα του Δεκεμβρίου του 1916, πρόβλεπε την εξορία όλων των ανδρών από 18 ως 40 ετών και τη μεταφορά των γυναικόπαιδων στο εσωτερικό της Μικράς Ασίας. Η εφαρμογή του άρχισε από την Άνω Αμισό και την μαρτυρική Πάφρα.
Στην επαρχία Αμάσειας εκτοπίστηκαν συνολικά 136.768 Έλληνες, από τους οποίους 72.375 (το 70%) πέθαναν από τις κακουχίες. Στον Άγιο Γεώργιο Πατλαμά της Κερασούντας είχαν συγκεντρωθεί 3.000 Έλληνες, που βρήκαν αργό θάνατο από τον εγκλεισμό και την πείνα.
Μόνο «κατά τη διάρκεια του Α’ Παγκοσμίου Πολέμου εξορίστηκαν 235.000 Πόντιοι και από τη Δυτική Μικρά Ασία 154.349 (Π. Ροδάκης, σελ. 420), ενώ 80.000 μετανάστευσαν στη Ρωσία (Ιστορία του Ελλ. Έθνους).
«Σύμφωνα με έκθεση Ελλήνων βουλευτών, που υποβλήθηκε στην τουρκική βουλή το 1918, τα θύματα των διωγμών συνολικά, νεκροί και εκτοπισμένοι υπολογίζονται σε 750.000» (Ιστορία του Ελληνικού Έθνους. Τόμος ΙΕ΄, σελ. 1020).
Στο εσωτερικό της Τουρκίας εκτοπίστηκαν συνολικά περίπου 800.000 Έλληνες (Π. Ροδάκης, σελ. 411).
Στον ανατολικό Πόντο στην περιοχή της Τραπεζούντας, ήταν λιγότερες οι διώξεις κυρίως λόγω της ικανότητας του μητροπολίτη Χρύσανθου αργότερα Αρχιεπίσκοπου Αθηνών, ο οποίος επικαλέστηκε στον Κεμάλ την φροντίδα και προστασία χιλιάδων Τουρκόπουλων και κυρίως ορφανών σε ανύποπτο χρόνο.
Το «κύκνειο άσμα» του Ελληνισμού της Μικρασίας ακούγεται τον Αύγουστο του 1922 και σφραγίζεται με το τραγικό τέλος του ιερομάρτυρα μητροπολίτη Χρυσόστομου Δράμας-Σμύρνης, που δολοφονείται με ιδιαίτερα βασανιστικό και βάρβαρο τρόπο μαζί με άλλους 342 κληρικούς μόνο στη Μητρόπολη Σμύρνης.
«Η τελευταία πράξη της τραγωδίας του Ελληνισμού της Μικράς Ασίας και του Πόντου παίζεται την επομένη της καταστροφής του ελληνικού εκστρατευτικού σώματος τον Αύγουστο και Σεπτέμβριο 1922» και ο ξεριζωμός του με τη Συνθήκη της Λωζάννης 31.1.1923 και την Ανταλλαγή πληθυσμών. Οι Τούρκοι από το τέλος του Α΄ Παγκ. Πολέμου εξόντωσαν 3.500.000 χριστιανούς της αυτοκρατορίας (Έλληνες, Αρμενίους, Ασσυρίους κ.ά.) και κατάσχεσαν περιουσίες. Μόνο των Ελλήνων ήταν 100 δισ. (σε τιμές του 1928), ενώ εκείνες των μουσουλμάνων στην Ελλάδα μόλις 12,5 δισ. (Αγτζίδης, εφημ. Εύξ. Πόντος φ. 170/2011).
Σε έκθεση της Κερασούντος της 21 Απριλίου 1917 διαβάζουμε: «Με αφορμή 300 φυγόστρατων πυρπολήθηκαν 88 ελληνικά χωριά από το Δεκέμβριο 1916 μέχρι το Φεβρουάριο του 1917. 30.000 κάτοικοι των χωριών αυτών ηλικιωμένοι και γυναικόπαιδα μεταφέρθηκαν στο νομό Άγκυρας με δρυμύ χειμώνα σε καιρό επιδημίας χωρίς να προλάβουν να πάρουν ούτε ρούχα. Το ένα τέταρτο πέθανε στο δρόμο (Π. Ροδάκης, σελ. 319).
Συνολικά ξεριζώθηκαν από τη Μικρά Ασία 1.500.000 Έλληνες, έναντι 400.000 Τούρκων και εγκαταλείφθηκε κινητή και ακίνητη περιουσία 144.954.000 χρυσών λιρών, χωρίς την αξία της εκκλησιαστικής και της κοινοτικής περιουσίας των Ελλήνων. (Ροδάκης, Ιστορία του Πόντου 2004, γόρδιο, σελ. 380 και 386, β΄ τόμος, όπου επικαλείται ως πηγή το Πατριαρχείο).
Μόνο στην περιοχή Σαμψούντας 178 άνδρες κρεμάστηκαν στην πλατεία ωρολογιού της Αμισού και ξεριζώθηκαν 70.000 ψυχές, το 90% και καταστράφηκαν 200 σχολεία. Στο Αΐδίνι περίπου 7.000, σχεδόν όλοι. Στην Αν. Θράκη εγκαταστάθηκαν το 1914 περίπου 414.000 Μουσουλμάνοι από τη Βοσνία, την Ερζεγοβίνη και τη Β. Μακεδονία και ξεριζώθηκαν 103.592 Έλληνες (Π. Ροδάκης σελ. 347).
Σε μια περίπτωση, από τον Πόντο εκτοπίστηκαν την άνοιξη του 1921 30.000 ψυχές προς τα ανατολικά και έφτασαν τον Οκτώβριο του 1921 στο Μπαϊρούτ μόνο 5.000. Τον ίδιο χρόνο «…στην Αμισό εξόντωσαν τον άρρενα πληθυσμό και το μεγαλύτερο μέρος των γυναικόπαιδων και λεηλάτησαν και έκαψαν τα 394 ελληνικά χωριά. Κάποιοι που κατόρθωσαν να ξεφύγουν, κατέφυγαν στο χωριό Ατά. Το έμαθε ο Τοπάλ Οσμάν. Συγκέντρωσε 340 γυναικόπαιδα και τα έκαψε. Σώθηκαν δυο γυναίκες και ένα παιδί που έφτασαν στη Σαμψούντα. Ειδοποιήθηκε ο πλοίαρχος του αμερικανικού τορπιλικού αριθ. 243. Πήγε στον τόπο της συμφοράς, πήρε καμένα κόκκαλα και τα έδειξε στον Τούρκο διοικητή της περιοχής». (Π. Ροδάκης, Η Ιστορία του Πόντου, εκδόσεις Γόρδιος, β΄τόμος, 2004, σελ. 361).
Πολλοί κατέφυγαν και προς τη χριστιανική Ρωσία. Υπήρχαν εκεί μετά το Κριμαϊκό Πόλεμο το 1856 περίπου 350.000 Έλληνες και ως το 1923 προστέθηκαν άλλοι 152.000. Σήμερα, παρά τον ερχομό εδώ σημαντικού αριθμού, περίπου 500.000 Έλληνες βρίσκονται στη Ρωσία και τον Καύκασο. Αγτζίδης).
Μέχρι πριν από τη Συνθήκη της Λωζάννης ζούσαν στη Μικρά Ασία 2.568.351 Έλληνες Ορθόδοξοι. Βρέθηκαν στην ανταλλαγή 1.000.000. Στον Καύκασο και τη Ρωσία κατέφυγαν 152.000 και κατά τη διάρκεια του Α΄ Παγκ. Πολέμου ήρθαν στην Ελλάδα περίπου 400.000.
Μέσα σε 9 μέρες μόνο (30.5.1914- 8.6.1914) εκτοπίστηκαν σύμφωνα με σχετικό πίνακα του Πατριαρχείου, από τις παρακάτω περιοχές: Εφέσου 58.135, Μοσχονησίων 6.000, Αΐβαλή 28.657, Σοκίων 15.283, Φιλαδέλφειας 1.964, Σμύρνης 9.250, Τσεσμέ 60.559, Ηλιουπόλεως 10.000, Δαρδανελλίων 25.430, Καλλιπόλεως 35.525, Προπονήσου 29.600, Ηράκλειας 47.623, Αδριανουπόλεως 17.334, Βιζύης 28.777, Ραιδεστού (Τσορλού) 13.715, Αίνου 3.067, Σωζουπόλεως 11.650, Διδυμοτείχου 18.457, Σαράντα Εκκλησιών 11.000, Μυροφύτου 4.102, Δέρκων 10.472, Χαλκηδόνας 8.104, Νικομήδειας 8.336, Προύσας 12.076, Πάφρας 57.403, Χαλδείας – Κερασούντος 60.020, Νεοκαισάρειας 20.308, Καραΐσάρ 20.000, Ροδοπόλεως 18.000, Αδάνων 10.000. Σύνολο 727.000 ψυχές (Π. Ροδάκης σελ. 330). Από τους κατοίκους της Μικράς Ασίας το 1923 περίπου 1.200.000 εξοντώθηκαν. (Π. Ροδάκης, σελ. 414).
Για την εποχή εκείνη λέγεται πως πρόκειται για την μεγαλύτερη βίαιη μαζική μετακίνηση πληθυσμού. Μόνο στον Πόντο υπήρχαν 1.695 εκκλησίες, μοναστήρια και παρεκκλήσια το 1913. Ξεριζώθηκαν ή εκτελέστηκαν 1489 ιερείς και 6 μητροπολίτες. 1.200 περίπου δάσκαλοι, 80.000 περίπου μαθητές και ερημώθηκαν 1.077 σχολεία. Ελάχιστη εικόνα εκείνου του χαλασμού, προσπάθησα να δώσω με στίχο στη μητρική γλώσσα του αείμνηστου Διαμαντή Λαζαρίδη:
Αυτοί οι ξεριζωμένοι με σκληρή δουλειά στους τομείς της βυρσοδεψίας, της κλωστοϋφαντουργίας, της εστίασης και άλλων επαγγελμάτων και βιοτεχνιών και συνδιαμόρωσαν με τον ελλαδικό ελληνισμό αποφασιστικά, μέσα σε 100 χρόνια τα Γράμματα, την Τέχνη, την επιστήμη και τον πολιτισμό της πατρίδας μας.

 

1 συνοφρυωμένη
2 ορμίν = ρέμα
3 αραγμένο
4 φωτιά

 

Βασίλης Χατζηθεοδωρίδης

ΑΦΗΣΤΕ ΜΙΑ ΑΠΑΝΤΗΣΗ

εισάγετε το σχόλιό σας!
παρακαλώ εισάγετε το όνομά σας εδώ