Πώς δημιουργήθηκαν τα 192 προσφυγικά χωριά της Δράμας

0
680
Προσφυγικός οικισμός υπό κατασκευή στην ύπαιθρο της βόρειας Ελλάδας. Είναι χαρακτηριστική η ομοιογένεια του δομημένου αγροτικού οικισμού, σε αντίθεση με τα παραδοσιακά ντόπια χωριά. Οι οικίες ήταν απλές τυπολογικά, ισόγειες, αυτόνομες, χωρίς ημιυπαίθριους χώρους. Αναλογούσαν 3 δωμάτια σε κάθε οικογένεια. Societedes Nations, L’ etablissement des refugiesen Grece, Γενεύη, 1926

Αφιέρωμα των «Χ» στην Εκατονταετηρίδα 1922-2022, κάθε Δευτέρα


 

Η προσφυγική εγκατάσταση στη  δραμινή ύπαιθρο και η δημιουργία αγροτικής κοινότητας προβλεπόταν να γίνει οργανωμένα κατά ομοιογενείς ομάδες προσφύγων, όπου βέβαια αυτό ήταν εφικτό.  Απαιτούνταν τουλάχιστον δέκα οικογένειες∙ οι αρχηγοί κάθε οικογένειας εξέλεγαν  μια επιτροπή που  επέλεγε τον κατάλληλο τόπο. Αυτός ο τρόπος ενίσχυε την αλληλεγγύη των μελών, αναγκαία προϋπόθεση για να αντιμετωπίσουν τις δυσκολίες κατά το χτίσιμο του συνοικισμού. Το κοινό πολιτισμικό παρελθόν, τα κοινά ήθη και έθιμα ενίσχυαν τη συνοχή αυτών των κοινοτήτων. Στη Δράμα ελάχιστες κοινότητες είχαν τέτοια ομοιογένεια (π.χ. Αργυρούπολη, Νέα Αμισός, Νέα Σεβάστεια). Τους περισσότερους συνοικισμούς αποτέλεσαν διαφορετικές ομάδες προσφύγων.
Και ο τόπος εγκατάστασης των προσφύγων δεν ήταν τυχαίος. Οι Θρακιώτες προερχόμενοι από τις πεδιάδες της Ανατολικής Θράκης, όπου καλλιεργούσαν σιτηρά, εγκαταστάθηκαν στις χαμηλές, νότιες πεδιάδες του νομού. Υπομένοντας την ελονοσία, επιδόθηκαν με ζήλο στη σιτοκαλλιέργεια, που γνώριζαν πολύ καλά. Ορεσίβιοι κάτοικοι του Πόντου εγκατέλειψαν τις πεδιάδες, επιλέγοντας ορεινά η ημιορεινά χωριά που προσιδίαζαν στην πατρίδα τους.  Οι προερχόμενοι από την Πάφρα, τη Σαμψούντα, τη Νικομήδεια και τα Σώκια εγκαταστάθηκαν, σαν καπνοκαλλιεργητές που ήταν, σε καπνοχώραφα (Καλλίφυτο, Νικηφόρο, Πλατανιά κ.ά.). Οι πρόσφυγες αυτοί αντικατέστησαν επιτυχώς τους μουσουλμάνους παραγωγούς της Δράμας. Έτσι ο καπνός εξακολούθησε να αποτελεί την κύρια γεωργική καλλιέργεια του νομού και ακολούθως το κύριο εξαγώγιμο προϊόν στον Μεσοπόλεμο. Αμπελοκαλλιεργητές από τη Βουλγαρία εγκαταστάθηκαν νότια της πόλης, όπου μπορούσαν να καλλιεργήσουν καινούργιους αμπελώνες σε παρακείμενους λόφους. Κατά ειδίκευση οι πρόσφυγες κατανέμονταν ως εξής:

Η συντριπτική πλειονότητα από τους εγκατασταθέντες στη δραμινή ύπαιθρο ήταν Πόντιοι, γεγονός που πρέπει να συνδεθεί με την επιδίωξη της Επιτροπής Αποκατάστασης Προσφύγων (ΕΑΠ) και του Κράτους να εποικιστεί η παραμεθόριος από ανθρώπους με ακριτική αντάρτικη παράδοση.

Οι προσφυγικές οικογένειες που εγκαταστάθηκαν στη δραμινή ύπαιθρο: Πόντιοι: 8.326, Μικρασιάτες: 3.931, Θρακιώτες (Αν Θράκη): 2.836, Καυκάσιοι: 583, Θρακιώτες (Αν Ρωμυλία):457, άλλες εθνότητες: 3
Από τους 427.713 αγροτικώς εγκατασταθέντες στη Μακεδονία μέχρι το 1927, η περιφέρεια του Εποικιστικού Γραφείου (ΕΓ) Δράμας ήταν η μεγαλύτερη σε έκταση και αριθμό προσφύγων. Για την επιλογή της Δράμας ως βόρειας επαρχίας των Νέων Χωρών συνηγορούσαν κριτήρια οικονομικά (οι πεδινές εκτάσεις της, τα κτήματα των μουσουλμάνων και σλαβόφωνων) και εθνικά-πολιτικά (επίτευξη εθνικής ομοιογένειας, εποικισμός παραμεθόριων).
Μία αντιπροσωπευτική αγροτική προσφυγική οικία, ιδιοκατασκευή προσφύγων του δραμινού κάμπου, τα πρώτα χρόνια της προσφυγιάς, χτισμένη με πλιθιά. Φωτογραφία Σάββα Παπαδόπουλου

 

[…] όλο σχεδόν το Καλαμπάκι, άντρες γυναίκες και παιδιά βρέθηκαν στη βοσκή (Μεραλίκι) και άρχισαν να κόβουν πλιθιά, για να κτίσουν τα σπίτια τους […] Σκάβανε χώμα, το βρέχαν με νερό, το κάνανε λάσπη. Μετά είχαν καλούπια […] έριχναν τη λάσπη στο καλούπι, τραβούσαν, και το έβγαζαν και έμενε η λάσπη, που όταν ξεραίνονταν ήταν έτοιμα να χτιστούν τοίχοι για σπίτια.
Πρέπει να πω ότι όλοι, συγγενείς και φίλοι, αλληλοβοηθιούνταν να κουβαλήσουν λίγες πέτρες για τα θεμέλια των σπιτιών τους, και τα πλιθιά για το χτίσιμο των σπιτιών τους. Έτσι σιγά-σιγά άρχισαν να κτίζουν τα σπίτια τους, ο καθένας όπως μπορούσε και σύμφωνα με τις οικονομικές του δυνάμεις […]. Έτσι το 1925 τα σπίτια ήταν σχεδόν έτοιμα.

Πασχάλης Κρικόπουλος, Οι θεμελιωτές του χωριού Καλαμπακίου Δράμας, Κυράνθη Στράντζαλη – Χρίστος Π. Φαράκλας (επιμ.), Καλαμπάκι 2010, σ. 29-30.

 

 


(To υλικό του άρθρου βασίζεται στο ιστορικό-φωτογραφικό λεύκωμα: Γεωργία Μπακάλη, Δημήτρης Ι. Σφακιανάκης, Η Δράμα των προσφύγων. Αφιέρωμα μνήμης, Δράμα 2019)

ΑΦΗΣΤΕ ΜΙΑ ΑΠΑΝΤΗΣΗ

εισάγετε το σχόλιό σας!
παρακαλώ εισάγετε το όνομά σας εδώ