Του Νικολάου Θ. Γεωργιάδη,
δρ Ιστορίας
Ανάμεσα στους 200 εκτελεσμένους κομμουνιστές στο Σκοπευτήριο της Καισαριανής την Πρωτομαγιά του 1944 ήταν και δύο δραμινής καταγωγής που φυλακίστηκαν στην Ακροναυπλία: ο Κωνσταντίνος Γκινές από τη Δράμα και ο Απόστολος Καλόφας από την Προσοτσάνη Δράμας. Εκτός όμως από αυτούς τους δύο Δραμινούς αγωνιστές, άλλοι τέσσερις που συμπεριλαμβάνονται στους 200 της Καισαριανής σχετίζονταν με την πόλη και την περιοχή της Δράμας.
Ο τσαγκάρης Εμμανουήλ Κυριαζής αναφέρεται ότι καταγόταν από τη Δράμα και ότι φυλακίστηκε στη Λάρισα το 19431, χωρίς να υπάρχουν άλλες σχετικές πληροφορίες.
Ο πρόσφυγας από την Πάνορμο της Μικράς Ασίας και κάτοικος Σερρών Απόστολος Συνοδινός, ξυλουργός, ήταν γραμματέας της Περιφερειακής Επιτροπής Δράμας του ΚΚΕ στα μέσα της δεκαετίας του 1930, συνελήφθηκε και φυλακίστηκε στην Ακροναυπλία2.
Ο Σταμάτης Δαλδογιάννης, γεννημένος το 1892 σε χωριό της περιοχής της Αδριανούπολης της Ανατολικής Θράκης, μετά τη Μικρασιατική Καταστροφή εγκαταστάθηκε στη Δράμα. Εργάστηκε ως σερβιτόρος στην Ξάνθη το 1928 και στην πόλη αυτή εντάχτηκε στο ΚΚΕ, σύμφωνα με προφορική μαρτυρία του συγγενή του Κώστα Δαλδογιάννη. Τελικά εγκαταστάθηκε στη Θεσσαλονίκη, όπου εκλέχτηκε ειδικός γραμματέας του Σωματείου Καφεζυθεστιατορίων. Για τη συνδικαλιστική και πολιτική του δράση εξορίστηκε στον
Αη-Στράτη το 1935 και μετά τα γεγονότα του Μάη του 1936 συνελήφθη εκ νέου στη Θεσσαλονίκη, στις 23.06.1936, και φυλακίστηκε στην Ακροναυπλία3.
Ο Νίκος Μανέκας του Κώστα, που γεννήθηκε το 1903 στο Ζαγόρι της Ηπείρου, σε μικρή ηλικία αναζητώντας καλύτερη τύχη βρέθηκε στη Χωριστή Δράμας, όπου άρχισε να δουλεύει ως αυτοκινητιστής, και αργότερα εγκαταστάθηκε στη Θεσσαλονίκη. Ήταν στέλεχος της ΟΚΝΕ και του ΚΚΕ, γενικός γραμματέας του Σωματείου Αυτοκινητιστών Θεσσαλονίκης, υποψήφιος βουλευτής Θεσσαλονίκης στις εκλογές του 1935 με το Ενιαίο Μέτωπο Εργατών Αγροτών και το 1936 με το Πατριωτικό Μέτωπο. Συμμετείχε στα γεγονότα του Μάη του 1936 και λίγες μέρες αργότερα συνελήφθη και στάλθηκε στον Αϊ-Στράτη, από όπου δραπέτευσε περίπου έναν χρόνο αργότερα. Το 1939 συνελήφθη ξανά και στάλθηκε αρχικά στις φυλακές της Αίγινας και αργότερα στην Ακροναυπλία4.
Πάντως, η πρώτη αναφορά σε Δραμινούς εκτελεσμένους στην Καισαριανή γίνεται στο Ημερολόγιο 1947 της ΕΑΜικής εφημερίδας της Δράμας Ανεξαρτησία, όπου αναφέρεται5: «ΚΩΝΣΤΑΝΤΙΝΟΣ ΓΚΙΝΕΣ. Απ’ την Δράμα. ΚΑΛΟΦΑΣ Απ’ την Προσωτσάνη. Ακροναυπλιώτες που τους δολοφόνησαν οι Γερμανοί τον Μάιο του 1944 στο Χαϊδάρη». Πρέπει να επισημανθεί ότι σε αυτή την ιστορική πηγή, που προέρχεται από τη Δράμα και χρονολογείται ελάχιστα χρόνια μετά τη μαζική εκτέλεση της Πρωτομαγιάς του 1944, αναφέρονται να έχουν δραμινή καταγωγή μόνον δύο εκτελεσμένοι Ακροναυπλιώτες, κατά συνέπεια η καταγωγή αυτών των δύο πατριωτών είναι αδιαμφισβήτητη.
Για τον Κώστα Γκινέ η μόνη πληροφορία που σώζεται είναι ότι δούλευε ως σερβιτόρος στη Δράμα και φυλακίστηκε στην Ακροναυπλία6.
Αντίθετα, για τον Απόστολο Καλόφα πρόσφατα δημοσιεύτηκαν σημαντικές πληροφορίες από την ανιψιά του Άννα Καλόφα7. Ήταν γιος του Πέτρου και της Αγγελικής Καλόφα από την Προσοτσάνη Δράμας και γεννήθηκε το 1918. Η αγροτική οικογένεια Καλόφα είχε έξι παιδιά: τον Γιώργο, τον Αριστείδη, τον Χρήστο, την Ελένη, τη Λαμπρινή και τον Απόστολο. Ο Απόστολος ήταν ένα παιδί διαφορετικό από τα άλλα, συνεσταλμένος, και διάβαζε πάρα πολύ. Αν και η οικογένειά του δεν ήταν αριστερή, ο ίδιος «εντάχθηκε στην αριστερά, γιατί σε αυτή την ιδεολογία βρήκε αυτό που ήθελε». Όταν κατατάχθηκε στον στρατό για να εκτίσει τη θητεία του, την περίοδο 1936-1937, «κάποιος τον κάρφωσε για τα πολιτικά του φρονήματα. Αρνήθηκε να κάνει τη δήλωση μετανοίας και τον εκτόπισαν στην Ανάφη». Μετά την εισβολή των Γερμανών στην Ελλάδα, μεταφέρθηκε στο στρατόπεδο Χαϊδαρίου, όπου τον επισκέφτηκε μία φορά ο μεγάλος του αδελφός, Γιώργος Καλόφας, στον οποίο είπε ότι δεν μετανιώνει και ό,τι θα πεθάνει για τις ιδέες του. Την Πρωτομαγιά του 1944 ο Απόστολος Καλόφας εκτελέστηκε από τους Γερμανούς, ήταν 26 ετών8. Σύμφωνα με γραπτή μαρτυρία του μάγειρα στο στρατόπεδο Χαϊδαρίου Μανώλη (στην εφημερίδα Έθνος τη δεκαετία του 1980, όπως αναφέρει η Άννα Καλόφα), «ήταν ένας σεμνός νεολαίος από την Προσοτσάνη της Δράμας, σοβαρός και λιγόλογος», ο οποίος φεύγοντας για εκτέλεση του είπε: «Πες στους δικούς μου ότι πεθαίνω, αν θα ζήσεις και εσύ, και να ΄ναι περήφανοι για μένα. Πεθαίνω για τα ιδανικά που μας έμαθε να αγαπάμε το ΕΑΜ».
Η παρουσία στο θυσιαστήριο της Καισαριανής αγωνιστών του λαϊκού κινήματος που είτε κατάγονταν είτε έδρασαν στην πόλη και στην περιοχή της Δράμας σχετίζεται άμεσα με την ισχυρή πολιτική επιρροή του ΚΚΕ σε τοπικό επίπεδο κυρίως κατά τη δεκαετία του 1930. Στις τελευταίες προπολεμικές εκλογές (26.01.1936) το Παλλαϊκό Μέτωπο με ποσοστό 14,13% (3.395 ψήφοι) εξέλεγξε βουλευτή στον Νομό Δράμας τον Κώστα Θέο9. Τα υψηλά ποσοστά που κατέγραψε το Παλλαϊκό Μέτωπο10 στον Δήμο Δράμας (22,5%), στη Χωριστή (60,2%), στο Δοξάτο (31,3%) και στην Προσοτσάνη (28%) οφείλονται στη μαζικότητα και στη μαχητικότητα του καπνεργατικού κινήματος στην περιοχή της Δράμας και στην ταξική συνείδηση των καπνεργατών και καπνεργατριών όπως διαμορφώθηκε στους χώρους εργασίας, στα καπνομάγαζα11. Στις βαθιές ρίζες του ΚΚΕ στην περιοχή οφείλεται η Εξέγερση της Δράμας, του πρώτου στην Ελλάδα και του δεύτερου στην Ευρώπη οργανωμένου αντιστασιακού κινήματος κατά του φασιστικού Άξονα, στις 28.09.1941, καθώς οργανώθηκε από την τοπική κομματική οργάνωση12. Σε αυτές τις πολιτικές ρίζες στηρίχτηκαν οι εθνικοαπελευθερωτικοί αγώνες των Δραμινών πατριωτών κατά των Βουλγάρων κατακτητών την περίοδο 1941-194413. Σε αυτές τις ιδεολογικές ρίζες βασίστηκαν οι ταξικοί αγώνες των Δραμινών κατά την περίοδο 1946-1949 και ήταν αυτές που σφυρηλάτησαν ηθικά και πολιτικά τους 114 εκτελεσμένους στο Α΄ Νεκροταφείο της πόλης της Δράμας εξαιτίας καταδικαστικών αποφάσεων του τοπικού Έκτακτου Στρατοδικείου κατά τη διάρκεια της λειτουργίας του14. Όπως οι 200 κομμουνιστές στην Καισαριανή, έτσι και τα 114 κομματικά μέλη και μαχητές/τριες του ΔΣΕ στη Δράμα αντιμετώπισαν με θάρρος, αξιοπρέπεια και ηρωισμό το εκτελεστικό απόσπασμα. Αλύγιστοι στους αγώνες, στις φυλακές και στις εξορίες, πιστοί στα ιδανικά τους μέχρι το τέλος της ζωής τους.
1 Τ. Αποστολίδης, «Οι Καβαλιώτες, Δραμινοί, Σερραίοι και Θρακιώτες που εκτελέστηκαν στην Καισαριανή – ονόματα & αφηγήσεις», στο https://www.kavalanews.gr/57487-kavaliotes-draminoi-serraioi-thrakiotes-ektelesthikan-kaisariani-onomata-afigiseis.html.
2 Αποστολίδης, «Οι Καβαλιώτες, Δραμινοί, Σερραίοι και Θρακιώτες που εκτελέστηκαν στην Καισαριανή – ονόματα & αφηγήσεις», ό.π.
3 Σπ. Κουζινόπουλος, «Οι 16 της Θεσσαλονίκης μεταξύ των 200 στην Καισαριανή», 23.02.2026, στο https://farosthermaikou.blogspot.com/2026/02/16-200.html#more.
4 Σπ. Κουζινόπουλος, «Οι 49 Βορειοελλαδίτες που εκτελέστηκαν στο Σκοπευτήριο Καισαριανής. Μακεδόνες και Θρακιώτες που στήθηκαν στο εκτελεστικό απόσπασμα από τους Ναζί τη μαύρη Πρωτομαγιά του 1944», https://farosthermaikou.blogspot.com/2026/03/49.html#more.
5 Ημερολόγιο 1947 Ανεξαρτησίας, Δράμα, 1947, σ. 56.
6 Αποστολίδης, «Οι Καβαλιώτες, Δραμινοί, Σερραίοι και Θρακιώτες που εκτελέστηκαν στην Καισαριανή – ονόματα & αφηγήσεις», ό.π.
7 https://www.emakedonia.gr/pethaino-ghia-ta-idanika-moy-i-istoria-toy-apostoli-kalofa-prin-tin-ektelesi-stin-kaisariani-to-1944.
8 Κεντρική Επιτροπή του Κομμουνιστικού Κόμματος Ελλάδας, Έπεσαν για τη ζωή. Ήρωες-μάρτυρες λαϊκών, απελευθερωτικών αγώνων, Τόμος Τέταρτος Α΄ (4α), Αθήνα, 2001, σ. 186.
9 Ν. Θ. Γεωργιάδης, Εκλογές και κόμματα στο Νομό Δράμας 1915-2015, Bookstars, Δράμα, 2017, σ. 42.
10 Βασίλειον της Ελλάδος, Υπουργείον Εθνικής Οικονομίας-Γενική Στατιστική Υπηρεσία της Ελλάδος, Στατιστική των Βουλευτικών Εκλογών της 26ης Ιανουαρίου 1936, Αύξ. αριθ., 958-26, Εθνικόν Τυπογραφείον, Αθήναι, 1938, σ. 54, 395-398.
11 Στ. Χ. Σταυρίδης – Ν. Θ. Γεωργιάδης, Ιστορία του καπνεργατικού κινήματος Δράμας (1840-1940), Νομαρχιακή Αυτοδιοίκηση Δράμας, Δράμα, 2009.
12 Δ. Πασχαλίδης – Τ. Χατζηαναστασίου, Τα γεγονότα της Δράμας (Σεπτέμβριος-Οκτώβριος 1941). Εξέγερση ή προβοκάτσια;, Βραβείο Ακαδημίας Αθηνών, Δ.Ε.Κ.ΠΟ.Τ.Α. Δήμου Δράμας, Δράμα, 22016, Ν. Θ. Γεωργιάδης, «Δράμα, Σεπτέμβρης 1941, η πρωτοπόρα εξέγερση που συκοφαντήθηκε», Εκδήλωση-ημερίδα «Η ηρωική εξέγερση του 1941 στη Δράμα», Δράμα 13 Δεκέμβρη 2015, Επιτροπή Περιοχής Ανατολικής Μακεδονίας και Θράκης του ΚΚΕ, Δράμα, 2016, σ. 35-63.
13 Ν. Θ. Γεωργιάδης, Οι αγώνες της Αριστεράς στην περιοχή της Δράμας (1941-1949), εκδόσεις Σύγχρονη Γραφή, Δράμα, 2006.
14 Ν. Θ. Γεωργιάδης, Το χρονικό των δικών στο Έκτακτο Στρατοδικείο Δράμας (1946-1952), εκδόσεις Bookstars, Δράμα, 2023.
