Μνήμη: Μάνου Ελευθερίου

Της Νόρας Κωνσταντινίδου

0
441

Το καλοκαίρι που πέρασε –22 Ιουλίου 2018– ο Συριανός ποιητής Μάνος Ελευθερίου, ύστερα από ένα έμφραγμα του μυοκαρδίου που υπέστη, αποχαιρέτησε την επίγεια ζωή, συμπληρώνοντας το Μάρτιο του ίδιου χρόνου τα ογδόντα του χρόνια.
Στη Δράμα ο Σύλλογος Εκπαιδευτικών Πρωτοβάθμιας Εκπαίδευσης αφιέρωσε μια πολύ ενδιαφέρουσα παράσταση λόγου και μουσικής στη μνήμη του. Μετά το τέλος του κύκλου των ετήσιων μαθημάτων του σχολικού έτους και το κλείσιμο των Σχολείων εξαιτίας των θερινών διακοπών, οι δάσκαλοι της Δράμας παρουσίασαν το απόγευμα της Κυριακής 2 Ιουνίου, μέρος των μελοποιημένων ποιημάτων του Μάνου Ελευθερίου. Ο εκπαιδευτικός Δημήτριος Καζάκης με επιμελημένη και στοχαστική κριτική, με λόγο αξιώσεων τίμησε τον ποιητή ως δημιουργό ποιητικού, κατανοητού και αισθαντικού λόγου.
Η μουσική παρουσίαση των 15 μελοποιημένων ποιημάτων του Μάνου Ελευθερίου πραγματοποιήθηκε το απόβραδο εκείνης της Κυριακής από ένα σύνολο χορωδών εντυπωσιακό από πολλές πλευρές. Το πάνελ, στο μεγαλύτερο μέρος του το αποτελούσαν εκπαιδευτικοί, με μετρημένους τους διάφορους οργανοπαίκτες και με κινητήριο δύναμη την πιανίστα και μαέστρο παράλληλα, τη γνωστή σε όλους μας Κα Αλεξάνδρα Παπαδοπούλου, που είναι επί πλέον και διευθύντρια της μεικτής χορωδίας. Εντύπωση προκάλεσε από την πρώτη στιγμή της εμφάνισης των χορωδών στο πάλκο εκείνης της τιμητικής ημέρας, η επιρροή που ασκούσε επάνω στους χορωδούς η εξαίρετη μαέστρος. Τα 15 τραγούδια που απέδωσαν οι καλλίφωνοι εκτελεστές άνδρες και γυναίκες μόνο ζωηρά χειροκροτήματα απέσπασαν. Αρκετοί άνδρες τραγούδησαν σόλο γνωστά τραγούδια του Μάνου Ελευθερίου, άλλοι σε ντουέτο, ενώ οι γυναίκες δεν παρέλειψαν τις σόλο εμφανίσεις τους ή τις σε ντουέτα εμφανίσεις τους με τους συναδέλφους τους να εξάρουν την εξαίρετη παρουσία τους. Όλοι τους ήταν υπέροχοι στην απόδοση των τραγουδιών τους με τον κτύπο της καρδιάς τους καλά συγκαλυμμένο. Ούτε και στις πρώτες σειρές δεν ακούσθηκε το κτυποκάρδι τους. Φυσικά ο πολυγραφότατος Δημήτρης Καζάκης δεν παρέλειψε να επεξηγεί τα σημεία που είχαν πρόβλημα κατανόησης.
Φύση ανήσυχη και περιπλεγμένη ο νεαρός κάποτε Μάνος Ελευθερίου, εξαιτίας του ποιητικού συνωστισμού στη Σύρα των χρόνων του μεσοπολέμου και του μεταπολέμου, ασφυκτιά ανάμεσα στο ωραίο φύλλο και στη γενέθλια πόλη του. Αθέλητα περιστοιχίζεται από γυναίκες ποιήτριες, όπως η Λουκρητία Δούναβη, η Μαίρη Φωστέρη, η αδελφή της Αμαλία Φωστέρη, η Δήμητρα Μαντά, η Άννα Ρούσσου και η αδελφή του Μάνου Ελευθερίου, Αγγελική Ελευθερίου. (Δεν αναφέρθηκε εδώ εξεπίτηδες η Ρίτα Μπούμη – Παπά ως εντεταγμένη σε άλλη ηλικιακή ομάδα στη Σύρα, αλλιώς και Ερμούπολη, η πόλη του Ερμή, θεού του εμπορίου).
Εύλογα αγωνίζεται για τη διάκριση φθάνοντας στην Αθήνα με την οικογένειά του ο δεκατετράχρονος Μάνος. Ονειρεύεται και κυνηγά εντυπωσιακά θέματα και η φαντασία του δεν περιορίζεται σε κοινοτοπίες, όσο κι αν ο πόνος υποβόσκει στα ποιήματά του σταθερά. Οι ποιητικές συλλογές του πρωτότυπες ως προς τα θέματα και διάφορες ως προς την οπτική γωνία που τα διερευνά ακολουθούν η μία την άλλη στις εκτυπώσεις του ως το 1993, όπως «Συνοικισμός», «Μαθήματα μουσικής, «Τα ξόρκια», «Αγρυπνία στην εκκλησία του προφήτη Ελισσαίου για το σκοτεινό τρυγόνι», «Τα όρια του Μύθου», «Το μυστικό πηγάδι», «Αναμνήσεις από την Όπερα». Αδιαμφισβήτητα πλέον ο κορυφαίος Συριανός ποιητής της περιόδου προσδιορίζεται ως άγρυπνος πολίτης και παραλήπτης σε ότι αφορά την περιρρέουσα κατάσταση.
Όσο εύκολα γνωρίζει κανείς τις ποιητικές δημιουργίες του αξέχαστου Μάνου Ελευθερίου, που τα περισσότερα από αυτά μελοποιήθηκαν από πολλούς και σπουδαίους συνθέτες, άλλο τόσο συναντά κανείς γραπτά, πεζά του κείμενα του ιδίου σε εφημερίδες και περιοδικά. Στο γράψιμό του το περιγραφικό μέρος δεν απουσιάζει σχεδόν ποτέ. Αυτό-σχολιάζεται και σταδιακά απομονώνεται. Τα χρόνια της «απόλυτης και ανελέητης φτώχειας» που άφησε ως ανοιχτή πληγή ο πόλεμος τον πονά. Ίσως γι αυτό τα μαύρα κρέπια που κρεμούσαν στις εξώπορτες οι οικείοι των θανόντων να τον απασχολούν και στις περιγραφές τους να συνεχίζεται το μοτίβο του πόνου. Ο πόνος που εστιάζει στα τραγούδια του, ενώ δεσπόζει δεν αναγνωρίζεται εύκολα.
Δεν κάνει καμία προσπάθεια να αποφύγει τις οδυνηρές καταστάσεις. Παραμένει γαλήνιος στα αναπάντεχα που λειτουργούν ως καλοδεχούμενα, σαν να αποτελούν μέρος της μοίρας του. Ξεστράτισαν, αποξεχάστηκαν κι επέστρεψαν ασμένως. Μου θυμίζει και θυμίζει σε πολλούς τον Εύμαιο στην Οδύσσεια του Ομήρου. Το βασιλόπουλο από τη Σύρα που από κακή εύνοια της μοίρας γίνεται χοιροβοσκός. Υποδέχεται στην καλύβα του τον ταλαίπωρο ταξιδευτή στις φουρτουνιασμένες θάλασσες, τον πατέρα του Τηλέμαχου, τον άνδρα τον πολύτροπον τον Οδυσσέα και πρωτοστατούν στην ελληνική μυθολογία. Γίνονται υποδείγματα μίμησης (Εύμαιος, Οδυσσέας, Μάνος Ελευθερίου) σε έναν κύκλο, όπου το αιώνιο γίνεται ατελεύτητο.

ΑΦΗΣΤΕ ΜΙΑ ΑΠΑΝΤΗΣΗ

Please enter your comment!
Please enter your name here