Ένας «Αμερικανός μορτάκος» ενώπιον του Προέδρου της Δημοκρατίας

0
1856
Ο δεκάχρονος Τζάκι Κούγκαν συμπρωταγωνιστεί με τον Τσάρλι Τσάπλιν, στην ταινία του “Το Χαμίνι” (1921). Δίοδος, τ.18, σελ 95.

Αφιέρωμα των «Χ» στην Εκατονταετηρίδα 1922-2022, κάθε Δευτέρα


 

Δημήτρης Ι. Σφακιανάκης

 

Θα μπορούσατε να πιστέψετε ότι ένας δεκάχρονος πιτσιρικάς, αλητάκος του δρόμου, θα τολμούσε να παρουσιαστεί ενώπιον του Προέδρου της Δημοκρατίας −του γηραιού Παύλου Κουντουριώτη, του αξιοσέβαστου θριαμβευτή των βαλκανικών πολέμων− για να λάβει τα εύσημα; Κι όμως ο πιτσιρικάς εκείνος έγινε δεκτός το 1924 έν τιμαίς και οργάνοις, από τον πρόεδρο Κουντουριώτη αλλά και από τον Αρχιεπίσκοπο, σε ειδική, επιβλητική τελετή…
Ίσως να μην απορούσατε, αν διαπιστώνατε πως ο πιτσιρικάς εκείνος δεν ήταν άλλος από τον Τζάκι Κούγκαν, «Το Χαμίνι», τον συμπρωταγωνιστή του Τσάρλι Τσάπλιν, στην ομώνυμη, διάσημη ταινία. Το επίτευγμα για το οποίο τιμήθηκε: έφερε στην Ελλάδα εφόδια αξίας ενός περίπου εκατομμυρίου δολαρίων εκείνης της εποχής, ως πολύτιμη αρωγή στα προσφυγόπουλα της Μικρασιατικής Καταστροφής.

Ο μικρός Κούγκαν κάτω από το πανό, στον έρανο της “Αμερικανικής Περίθαλψης”, που κινητοποίησε εκατομμύρια παιδιών στις ΗΠΑ. Στο πανό διαβάζουμε: “Ο Jackie Coogan ζητά γάλα για τα παιδιά που λιμοκτονούν”.
Δίοδος, τ.18, σελ. 95.

Η ιστορία είχε ξεκινήσει μερικούς μήνες νωρίτερα στις Ηνωμένες Πολιτείες. Ήταν η εποχή που ο εθελοντισμός και το αίσθημα φιλανθρωπίας ανάμεσα στους Αμερικανούς είχαν μεγάλη απήχηση. Και η κοινή γνώμη ήταν εξαιρετικά ευαισθητοποιημένη για το δράμα του ξεριζωμού των προσφύγων της Μικρασιατικής Καταστροφής. Αυτό αξιοποιήθηκε δεόντως από τη Near East Relief, γνωστή ως Αμερικανική Περίθαλψη1,τη μεγάλη ανθρωπιστική οργάνωση που δραστηριοποιούνταν στην Εγγύς Ανατολή και στην Ελλάδα. Οι διοικούντες της Περίθαλψης επέλεξαν να αξιοποιήσουν την τεράστια κινηματογραφική επιτυχία «του πιο διάσημου αγοριού στον κόσμο». Και δεν δίστασαν να το θέσουν επικεφαλής μιας περιοδείας σε έναν πανεθνικό έρανο. Η δράση αυτή πήρε διαστάσεις σταυροφορίας των παιδιών στις ΗΠΑ υπέρ των χιλιάδων ορφανών των τουρκικών διώξεων. Εύλογα ο έρανος είχε εκπληκτική απήχηση. Σε πολλές μεγάλες πόλεις των ΗΠΑ συνδυάστηκε με θριαμβευτικές περιοδείες του νεαρού πρωταγωνιστή και με προβολές των ταινιών του. Και υλοποιήθηκε με μια ευρηματική ιδέα: κάθε παιδί καλούνταν να παρακολουθήσει τον μικρό Τζάκι Κούγκαν στις κινηματογραφικές αίθουσες, προσφέροντας μη αλλοιώσιμα τρόφιμα, ρουχισμό ή οικονομική δωρεά στους Σταθμούς Αλληλεγγύης. Αυτή η ερανική εκστρατεία ήταν οργανωμένη με ευφάνταστες τεχνικές επικοινωνιακής προβολής. Ενδεικτικά, σε σχετική εκδήλωση στο Μπρούκλιν ο μικρός Κούγκαν αποθεώθηκε από ένα πλήθος 40 χιλιάδων παιδιών και γονιών. Εν τέλει, αυτός ο πρωτότυπος έρανος απέδωσε εφόδια αξίας ενός περίπου εκατομμυρίου, πόσο τεράστιο για τα δεδομένα της εποχής.
Η αναμενόμενη άφιξη του πιτσιρικά στην Αθήνα είχε προβληθεί δεόντως από τον τύπο και την κυβέρνηση αλλά και την Αμερικανική Περίθαλψη, και η υποδοχή του οργανώθηκε ως βαρυσήμαντο γεγονός που θα ενίσχυε το φιλελληνικό πνεύμα στις ΗΠΑ. Κινητοποιήθηκε ο κρατικός μηχανισμός για την υποδοχή και συγκεντρώθηκαν τα σχολεία, τα ορφανοτροφεία και τα διαθέσιμα προσφυγόπουλα της Αθήνας και του Πειραιά.

Ο Κούγκαν στην Ακρόπολη, ανάμεσα σε παιδιά σχολείων, κατά την τελετή παρασημοφόρησής του από την ελληνική κυβέρνηση.
Δίοδος, τ.18, σελ 95.

 

Ένα αμέτρητο λοιπόν παιδομάνι μαζεύτηκε εκατέρωθεν του δρόμου απ’ όπου θα διερχόταν ο άρτι αφιχθείς Κούγκαν μετά πατρός και μητρός. Και τότε έγινε πανζουρλισμός:
Τα πλήθη του κόσμου διασπάσαντα την ζώνην συνωστίζοντο πέριξ της συνοδείας […]. Οι μαθητές των σχολείων εγκαταλείψαντες την παράταξιν έσπευδον και αυτοί να ιδούν τον μικρόν Τζάκι Κούγκαν. Εις μάτην οι χωροφύλακες της αστυνομίας πόλεων και οι πρόσκοποι προσεπάθουν να επιβάλουν την τάξιν. Είναι απερίγραπτος ο συνωστισμός του πλήθους. […] Η μητέρα του αρχίζει να κλαίει μικρού δε δειν θα έπιπτε λιπόθυμος. […]…Ο πατήρ Κούγκαν δια να προστατεύσει τον υιόν του αρχίζει να σκορπά γρονθοκοπήματα εις τα πλήθη, χάρις εις τα οποία επετεύχθη να ανοιχτεί μικρός χώρος….. (Εφ. ΕΜΠΡΟΣ, 6-10-1924)

Ο πιτσιρίκος διασώθηκε εν τέλει από τις εκδηλώσεις άμετρου ενθουσιασμού του πλήθους, δεν κατάφερε ωστόσο να διασωθεί από το διήμερο ασφυκτικό τελετουργικό που ακολούθησε. Το παιδί περιφερόταν αμήχανο ενώπιον ενήλικων επισήμων σε πλήθος προγραμματισμένων επισκέψεων. Και σε όλες υπήρχε οργανωμένο πρωτόκολλο επισημότητας: τελετές και επισκέψεις, με προσφωνήσεις, παρασημοφορήσεις, ομιλίες, επίσημα γεύματα. Έτσι, επισκέφτηκε και τον Πρόεδρο της Δημοκρατίας, την Αρχιεπισκοπή, ακόμη και την… Ιερά Σύνοδο, που έτυχε να συνεδριάζει.

(ΕΜΠΡΟΣ, 7-10-1924)

….
Εν τέλει όλοι βγήκαν κερδισμένοι από την επίσκεψη του μικρού κινηματογραφικού αστέρα: Η ελληνική πλευρά και η Αμερικανική Περίθαλψη, που προβλήθηκαν διεθνώς· οι κινηματογράφοι, που εκμεταλλεύτηκαν την ευκαιρία προβάλλοντας ταινίες του· τα πιτσιρίκια της Αθήνας και του Πειραιά, που είδαν ζωντανό το είδωλό τους· και φυσικά, τα προσφυγόπουλα, που ανακουφίστηκαν με τα πολύτιμα εφόδια που τους πρόσφερε ο νεαρός ευεργέτης.

 

ΠΑΡΑΠΟΜΠΕΣ

1 Για περισσότερες πληροφορίες σχετικά με την Αμερικανική Περίθαλψη και την επίσκεψη του Τζάκι Κούγκαν στην Ελλάδα, βλ. Δημήτρης Ι. Σφακιανάκης, «Η ανεκτίμητη αρωγή των αμερικανικών φιλανθρωπικών οργανώσεων κατά την κρίσιμη δεκαετία 1918-1928. Η προσφορά τους στους πρόσφυγες της περιοχής μας», δίοδος 66100, τεύχ. 18, σελ. 87 κ.ε.

ΑΦΗΣΤΕ ΜΙΑ ΑΠΑΝΤΗΣΗ

εισάγετε το σχόλιό σας!
παρακαλώ εισάγετε το όνομά σας εδώ